0779. Ποιος, Στις Μέρες Μας, Διαβάζει Γκαίτε;

Η απάντηση στο ερώτημα / τίτλο της παρούσας εγγραφής θα μπορούσε, θαρρώ, να περιλαμβάνεται στο σύνολο “ελάχιστοι, λίγοι, αρκετοί”. Προσωπικά θα επέλεγα το πρώτο μέλος του συνόλου. “Ελάχιστοι”. Δύσκολοι οι καιροί, από πολλές απόψεις, δύσκολες οι επιλογές δύσκολος, γιατί όχι, και ο Γκαίτε. Ο Γκαίτε που και αυτόν τον γνώρισα καλύτερα μέσα από τις σελίδες της “Ιστορίας Του Ευρωπαϊκού Πνεύματος” του Παναγιώτη Κανελλόπουλου. Ο Κανελλόπουλος τον είχε περί πολλού, θεωρώντας των έναν από τους τελευταίους “οικουμενικούς” ανθρώπους του αφιέρωσε δεκάδες σελίδες στο έργο του που προαναφέραμε. 

Στον δέκατο έβδομο τόμο της εγκυκλοπαίδειας “Πάπυρος – Λαρούς - Μπριτάννικα” (έκδοση 1996) και ξεκινώντας από τη σελίδα 360 υπάρχουν 27 μονόστηλα (μέχρι τη σελίδα 366) αφιερωμένα στο Γκαίτε και το έργο του. Αντιγράφω από το πρώτο μονόστηλο:

Ο Γερμανός συγγραφέας Γιόχαν Βόλφγκανγκ φον Γκαίτε (Johann Wolfgang von Goethe) ένας από τους γίγαντες της παγκόσμιας λογοτεχνίας, κατά καθολική αναγνώριση ήταν ίσως ο τελευταίος Ευρωπαίος που είχε την πολυμέρεια των μεγάλων αναγεννησιακών μορφών∙ κριτικός, δημοσιογράφος, ζωγράφος, διευθυντής θεάτρου, πολιτικός, παιδαγωγός, φυσικός. Ο όγκος και η πολυεδρικότητα του έργου προκαλούν τον θαυμασμό: και μόνο τα επιστημονικά του συγγράμματα πιάνουν περί τους 14 τόμους. Η λυρική του διάθεση είναι διάχυτη σε μία απέραντη ποικιλία θεμάτων και στυλ. . .

Περισσότερα για τον συγγραφέα και το έργο του μπορεί κανείς να διαβάσει εδώ, εδώ, εδώ και εδώ.

Με όλα όσα, λοιπόν, διάβασα για τον άντρα παρακινήθηκα να γνωρίσω το λογοτεχνικό, τουλάχιστον, έργο του και να διαβάσω κάποια από τα μυθιστορήματά του. Το έψαξα. Απόκτησα, για αρχή, ένα αντίτυπο του έργου του “Τα χρόνια της μαθητείας του Γουλιέλμου Μάιστερ”. Πρόκειται για μία έκδοση των “Εκδόσεων Κανάκη” (Αθήνα 1997) σε δύο τόμους με σύνολο σελίδων 701 και ISBN 960-7420-34-9 (για το “set”). Η μετάφραση έχει γίνει από την κα. Τούλα Σιετή (και των ποιημάτων από την κα. Σιετή και τον κ. Τάσο Τανούλα) και είναι, όσο μπορώ να κρίνω, καλή. Το έργο το απέκτησα την Παρασκευή, 22 Οκτωβρίου 2010 με κόστος 20 ευρώ. Το διάβασα στο χρονικό διάστημα 12/06/2011 έως και 25/07/2011 κυρίως στη βεράντα της Α29. 

Στο οπισθόφυλλο των δύο τόμων μπορούμε να διαβάσουμε:

Ο Γιόχαν Βόλφγκανγκ φον Γκαίτε (1749-1832), κορυφαίος Γερμανός στοχαστής και συγγραφέας, ήταν πνεύμα πολύπλευρο, "οικουμενικό". Αγάπησε την κλασική αρχαιότητα, παρακολούθησε βήμα προς βήμα την Ελληνική Επανάσταση και προέβλεψε την πτώση του Καποδίστρια.

Ο Γουλιέλμος Μάιστερ, που συχνά θυμίζει τον ίδιο τον Γκαίτε, μορφώνεται και διαμορφώνεται από τις εμπειρίες και τις δοκιμασίες της ζωής. Δεν είναι όμως αυτός ο ήρωας του βιβλίου. Πραγματική ηρωίδα στο έργο είναι η ίδια η ζωή.

Ο Μάιστερ αμφισβητεί τα οικογενειακά του πιστεύω, κάνει παρέα με θεατρίνους, γίνεται ο ίδιος ηθοποιός, δραματουργός, σκηνοθέτης και σκηνογράφος. Ονειρεύεται ότι μόνο μέσα από την τέχνη και μάλιστα τη θεατρική θα υπερβεί την κοινωνική του τάξη και τη μιζέρια της, ενώ παράλληλα, αναζητώντας την αλήθεια, θα ολοκληρωθεί ως άνθρωπος.

Στις σελίδες του βιβλίου βλέπουμε να συμβαίνουν πράγματα που ερεθίζουν τη σκέψη μας, ενώ συγχρόνως απολαμβάνουμε τον ποιητή, το θεατρίνο, τον άνθρωπο, και, σε τελική ανάλυση, ανακαλύπτουμε ένα υπέροχο ανάγνωσμα της παγκόσμιας λογοτεχνίας.

Το βιβλίο αυτό, λοιπόν, μου άρεσε. Μου άρεσε πολύ. Είχε το άρωμα του παλιού και διαφορετικού (από τη σημερινή ύφους “video clip” εποχή μας) στην εξιστόρηση και την περιγραφή γεγονότων και χαρακτήρων. Χαρακτήρων, το σημαντικό πλήθος των οποίων, στα τελευταία κεφάλαια του έργου, αποδεικνύεται, με ένα τρόπο, θα έλεγα, μαγικό, ότι κάθε άλλο παρά ασύνδετο είναι. Όλα τα πρόσωπα βρίσκουν τη θέση τους στο πάζλ του πίνακα του έργου και συσχετίζονται αναδεικνύοντας έτσι το σοφό σχεδιασμό και δίνοντας στον αναγνώστη την αίσθηση της πληρότητας και του “καλώς έχειν”. Καίριες και επεξηγηματικές και οι 206 υποσημειώσεις της μεταφράστριας καθώς και το Επίμετρο, πάντα της κα. Σιετή, με το οποίο κλείνει ο δεύτερος και τελευταίος τόμος. 

Θα μου επιτρέψετε να παραθέσω μερικά, χαρακτηριστικά ελπίζω, σημεία του έργου τα οποία επισήμανα, πάντα με το Faber μου, διαβάζοντάς το:

Το καημένο το κορίτσι . . . είχε δει τι άθλιο πλάσμα είναι η γυναίκα που δεν εμπνέει, μαζί με την επιθυμία, αγάπη και σέβας. . . (σελ. 42).

Η τάξη και η σαφήνεια μεγαλώνουν την όρεξη για αποταμίευση και απόκτηση αγαθών. (Σελ. 47).

«Αχ αυτά τα νιάτα! Πάντα ταλαντεύονται ανάμεσα στα άκρα! Δεν βρίσκω τίποτε πιο φυσικό από το να συνδυάζει κανείς όλα όσα είναι συνάμα τερπνά κα ωφέλιμα. Αγαπάς τον ένα, άσε να πληρώσει ο άλλος∙ αρκεί να είμαστε αρκετά γνωστικές ώστε να τους κρατήσουμε μακριά τον ένα από τον άλλο». (Σελ. 56).

. . . το τετελεσμένο ασκεί ακαταμάχητη δύναμη πάνω στις ψυχές των περισσοτέρων, και ό,τι πριν φαινότανε αδύνατο, ευθύς μόλις συμβεί, παίρνει τη θέση του πλάι στο κοινό και καθημερινό. (Σελ. 67)

. . . μην αφήνοντας κανένα περιθώριο αβεβαιότητας και δίνοντας στο φίλο του να γευτεί όλες τις πίκρες που οι φλεγματικοί άνθρωποι συνηθίζουν να χαρίζουν τόσο απλόχερα και με ενάρετη χαιρεκακία στους ερωτευμένους. (Σελ. 74)

«Είναι, γιατί ένα ποίημα ή είναι άριστο ή δεν έχει λόγο ύπαρξης∙ γιατί όποιος δεν έχει την έμφυτη ικανότητα να παράγει άριστα έργα, οφείλει να απέχει από την τέχνη και να φυλάγεται από κάθε πειρασμό του είδους. . . (Σελ. 97).

Της αρέσει να χαρίζει, αλλά πρέπει να είναι κανείς πάντα έτοιμος να της επιστρέψει το δώρο». (Σελ. 118).

«Δεν υπάρχει πιο ανυπόφορο πράγμα από το να λογαριάζει κανείς προκαταβολικά την ευτυχία που απολαμβάνει. (Σελ. 120).

. . . εάν έχει μάθει ό,τι δεν θα χρειαστεί ποτέ να ξεμάθει,. . . (Σελ. 145). 

Όποιος ποτέ δεν έβρεξε με δάκρυα το ψωμί του,

όποιος ποτέ βαρύς τις νύχτες

στου κρεβατιού την άκρη δεν κάθησε θρηνώντας,

δεν σας γνωρίζει εσάς, ουράνιες δυνάμεις.

Μας φέρνετε μες τη ζωή,

Στέργετε τον φτωχό στην αμαρτία

Και τον εγκαταλείπετε μετά στην τιμωρία.

Το καθετί γιατί σ’ αυτή τη γη πληρώνεται. (Σελ. 162).

. . . συχνά αυτοί που μέμφονται με περισσότερη θέρμη τον εαυτό τους είναι ακριβώς οι επιπόλαιοι και ανίκανοι να αλλάξουν∙ (Σελ. 226).

. . . και τα θερμά φιλιά τους τούς χάριζαν τέτοια ευδαιμονία που μόνο από τον πρώτο αναβράζοντα αφρό του μόλις γεμισμένου κύπελλου του έρωτα να ρουφήξουμε μπορούμε. (Σελ. 240).

. . . ο έρωτάς του για την Οφηλία ήταν ένα σιγανό προαίσθημα γλυκύτατων αναγκών∙ (Σελ. 258).

. . . δεν μπορείτε να φανταστείτε τι φοβερή ενέργεια απαιτείται για να φύγεις με τη βία από τον ίδιο σου τον εαυτό! (Σελ. 332).

. . . όπως είχαν αξιώσει χωρίς πίστη, έτσι δέχονταν τώρα χωρίς ευχαριστώ. (Σελ. 348).

Λίγοι Γερμανοί και ίσως γενικά λίγοι μόνο άνθρωποι όλων των νέων εθνών έχουν ιδέα τι θα πει αισθητικό όλον∙ επαινούν και επικρίνουν μόνο αποσπασματικά, γοητεύονται μόνο αποσπασματικά. (Σελ. 351).

. . . ήταν Γερμανός, και αυτός ο λαός ό,τι κάνει συνηθίζει να το εξηγεί και αναλύει∙ (Σελ. 364).

. . . διότι οι ηθοποιοί ήθελαν να ακούγονται όπως μιλούσαν, και λίγοι μόνο προσπαθούσαν να μιλούν έτσι ώστε να ακούγονται. (Σελ. 373).

. . . τα προεόρτια εξαντλούν την όρεξη και τις δυνάμεις που γεννούν την προσπάθεια και που οφείλουν να μας συμπαραστέκονται όσο μοχθούμε. (Σελ. 394).

. . . η γυναίκα έπρεπε να κρατά τις γνώσεις της πιο μυστικές απ’ ό,τι ο καλβινιστής μιας χώρας την πίστη του∙ (Σελ. 445).

. . . φοβότανε πάρα πολύ τη γελοία εντύπωση που κάνει στον κόσμο η φοβισμένη ευσυνειδησία. (Σελ. 449).

Το πιο σπουδαίο από όσα μπορεί να πετύχει ο άνθρωπος παραμένει το εξής: να ορίζει όσο το δυνατό περισσότερο τις συνθήκες και να ορίζεται όσο το δυνατό λιγότερο από αυτές. (Σελ. 478).

Πρώτος και κύριος προορισμός του ανθρώπου είναι η εργασία. . . (Σελ. 489).

«Χρονοβόρες μελέτες», απάντησε ο Λοθάριος, «δείχνουν συνήθως πως έχει χάσει κανείς από τα μάτια του αυτό ακριβώς που επιδιώκει, ενώ βεβιασμένες ενέργειες πως ούτε καν το γνωρίζει. . . (Σελ. 506).

. . . γιατί ο ηθοποιός, εάν δεν φαίνεται κάτι στον εαυτό του και στους άλλους, δεν είναι τίποτα. (Σελ. 511).

Δεν φτάνει να ριψοκινδυνεύει κανείς τη ζωή του για έναν φίλο, στην ανάγκη πρέπει να αρνείται και τις πεποιθήσεις του. (Σελ. 516).

Πόσο έντονη είναι η αίσθηση ότι γινόμαστε ο εαυτός μας, μόνο όταν κάποιος άλλος μας δίνει απόλυτο δίκιο! (Σελ. 520).

Η ιστορία του ανθρώπου είναι το ήθος του. (Σελ. 521).

. . . αλλά οι γυναίκες γενικά επιμένουμε πολύ σοβαρότερα απ’ τους άντρες να μη γίνονται σπατάλες. (Σελ. 529).

Ό,τι κανείς δεν το συζητάει, δεν το σκέφτεται σωστά. (Σελ. 530).

Όσοι είναι κοσμικοί ολόκληρο τον χρόνο, την εποχή της ανάγκης φαντάζονται πως θα ‘πρεπε να ‘ναι πνευματικοί∙ βλέπουν το αγαθό και ηθικό σαν γιατρικό που το καταπίνει κανείς με αηδία. (Σελ. 537).

«Όσο νωρίτερα δει κανείς πόσο περιττός είναι στον κόσμο τόσο το καλύτερο. . . (Σελ. 553).

Το πράττειν είναι εύκολο, το σκέπτεσθαι δύσκολο∙ το πράττειν με περίσκεψη άβολο. (Σελ. 575).

«γιατί όπως είναι καλός πατέρας αυτός που στο τραπέζι δίνει πρώτα στα παιδιά του φαΐ, έτσι είναι καλός πολίτης μόνο όποιος πριν από όλα τα άλλα έξοδα βάζει στην πάντα ό,τι πρέπει να αποδώσει στο κράτος» (Σελ. 590).

“Εάν παίρνουμε τους ανθρώπους όπως είναι”, έλεγες, “τους κάνουμε χειρότερους∙ εάν τους αντιμετωπίζουμε σαν να είναι ό,τι θα όφειλαν να είναι, τους φέρνουμε εκεί που πρέπει”. (Σελ. 614).

Μέμνησο της ζωής. (Σελ. 623).

Τον συνομιλητή μου θέλω να τον βλέπω, γιατί είναι ένα μοναδικό άτομο που η φυσιογνωμία και ο χαρακτήρας του καταξιώνουν ή απαξιώνουν τα λόγια του. (Σελ. 626).

. . . όταν ο Γερμανός χαρίζει, σίγουρα αγαπά. (Σελ. 641)

Τρομερό είναι να ψάχνεις πάντα. Αλλά ακόμα τρομερότερο να έχεις βρει και να πρέπει να εγκαταλείψεις. (Σελ. 652).

Υπάρχει μάλιστα μια ταινία (του 1975), του Βιμ Βέντερς, με Ελληνικό τίτλο “Λάθος Κίνηση” (“Falsche Bewegung”, ο πρωτότυπος τίτλος) που βασίζεται στο βιβλίο αυτό. Περισσότερες πληροφορίες εδώ και εδώ. 

Μετά την εξαιρετική εντύπωση που μου έκανε το συγκεκριμένο βιβλίο σκοπεύω να συνεχίσω την ανάγνωση έργων του Γκαίτε. Το πιθανότερο ότι θα συνεχίσω με τις “Εκλεκτικές Συγγένειες” και πάλι του εκδοτικού οίκου “Κανάκη”.

Να είσαστε όλες και όλοι Καλά. Καλή εβδομάδα.

Ποια μουσική ταιριάζει στην περίσταση; Ιδού η απορία. Με πίεση χρόνου, όπως πάντα, επιλέγω:

Raymond Lefevre και “Reviens Mon Amour Reviens”.

Ένα κλικ μακριά, όπως πάντα. 

08/08/2011

0778. Ο Αλοΐσιους Τραβάει Το Σχοινί

Πέρασε καιρός αρκετός από την τελευταία φορά που ανέβασα κείμενο του Αλοΐσιους σε αυτό το e-ημερολόγιο. Δύσκολοι καιροί, ζέστη που στεγνώνει την έμπνευση και δυσκολεύει τις κινήσεις. Για πολλοστή φορά, λοιπόν, θα καταφύγω στην εύκολη λύση. Στα κείμενα του Αλοΐσιους που έχω την κατοχή μου. Αν δεν είναι κατάλληλο, για τη στιγμή και τη διάθεση, το πρώτο κείμενο που θα τραβήξω από τη στοίβα των χαρτιών του, θα είναι το δεύτερο. Και αν όχι το δεύτερο, το τρίτο ή, έστω, το τέταρτο. Έτσι και τώρα. Ακατάλληλα τα τρία πρώτα, κατάλληλο το τέταρτο. Κατάλληλο και, ως συνήθως, σύντομο. Ένας ακόμα λόγος για τον οποίο εκτιμώ τον συγγραφέα. Ως συνήθως, και πάλι, καμιά ένδειξη, στο κείμενο ή το χαρτί, για το πότε γράφτηκε ή ποιαν αφορά. Ευελιξία και προσαρμοστικότητα, θα έλεγα. Η ζέστη είναι ανυπόφορη. Παραθέτω το κείμενο, επιλέγω τραγούδι, μπανάκι και στο κρεβατάκι μου. Εργαζόμενος άνθρωπος γαρ. Ιδού:

Ομολογώ ότι δεν μου πολυαρέσει η κατάσταση. Για να είμαι ειλικρινής δε μου αρέσει καθόλου. Άλλα θα ήθελα και αλλιώς. Λίγο τράβηξα το σχοινί και αμέσως κόπηκε. Από τις μικρές, καθημερινές, μονόπαντες και φρούδες, όπως αποδείχτηκε, ελπίδες έμεινα με την χειροπιαστή βεβαιότητα του πληρωμένου τίποτα. Πλέον συναντιόμαστε και ανταλλάσσουμε τυπικές καλημέρες. Μήτε λόγια, μήτε πληροφορίες, μήτε χαμόγελα μήτε τίποτα. Ο καθένας το δρόμο του. Ότι προηγήθηκε και ότι έχτιζα μοιάζει να πετάχτηκε στα σκουπίδια. Ώστε λοιπόν, όλη η σχέση οι πράξεις μου κι εγώ; Ποτέ δεν το θέλησα. Προσπάθησα να βάλω την κρίσιμη μάζα. Να ξεκινήσω τη διαδικασία της προσέγγισης. Δεν πρόσθεσε το παραμικρό τίποτα. Κύκλους έκανα. Βαυκαλιζόμουνα. Το συνειδητοποίησα. Σταμάτησα. Όλα εξανεμίστηκαν. Έσβησαν. Μοιάζει να μην έμεινε τίποτα. Ακόμα μια φορά, λοιπόν, πήρα το μάθημά μου. Το είπα, δεν μου αρέσει καθόλου. Αλλά πώς αλλιώς; Αφού έτσι είναι ο κόσμος, οι άνθρωποι, οι σχέσεις, εκείνη κι εγώ. . .

Καλό Αύγουστο!

Ένα κλικ μακριά. Άκης Πάνου και “Δεν Κλαίω για Τώρα” με τη Βίκυ Μοσχολιού:

01/08/2011

0777. Γυμνάσιο Αρρένων Ηλιουπόλεως – Σήματα

Υπήρχε μια εποχή που οι μαθητές Γυμνασίου φορούσαν στο πέτο ένα σήμα. Το σήμα το σχολείου τους. Δεν θυμούμαι αν ήταν υποχρεωτικό ή όχι. Εξ’ άλλου εκτός σχολείου ήταν δύσκολο να ελεγχθεί.

Ήταν, φυσικά, η εποχή που οι μαθήτριες φορούσαν μπλε σχολικές ποδιές (και αυτό ήταν κάτι που εύκολα μπορούσε να ελεγχθεί. . .). Στο Γυμνάσιο Αρρένων της Ηλιουπόλεως πήγα στην Α΄, Δ΄ και Ε΄ Γυμνασίου (στη Β΄ και στη Γ΄ στο, τότε, Γυμνάσιο Τερψιθέας Γλυφάδας και στην ΣΤ΄ στο, ένα και μοναδικό τότε, Γυμνάσιο Γλυφάδας).

Από τα χρόνια του (εξατάξιου τότε) Γυμνασίου έχω στην κατοχή μου δύο, μεταλλικά, σήματα του Γυμνασίου Ηλιουπόλεως. Το πρώτο, σε μπλε και άσπρο, υποθέτω ότι είναι από τη Σχολική χρονιά 1967-68 το δεύτερο, σε κίτρινο, μπλε και χρυσό, από τη Σχολική χρονιά 1970-71. Λοιπόν, τα “σκανάρισα” και σας τα παρουσιάζω. Ιδού:

Από την εποχή εκείνη, τέλη της δεκαετίας του ’60, και το τραγούδι (του ενός πάντα κλικ) που ακολουθεί. Η καταπληκτική Βίκυ Λέανδρος στο τραγούδι των Mario Panas (συνθέτης, πατέρας της τραγουδίστριας) και Νίκου Ελληναίου “Χαμένη Αγάπη”:

0776. “Οι Αρχαιοελληνικές Καταβολές των Σύγχρονων Μαθηματικών”.

Από το κυριακάτικο φύλλο μιας εφημερίδας πληροφορήθηκα την ύπαρξη και κυκλοφορία του βιβλίου “Οι Αρχαιοελληνικές Καταβολές των Σύγχρονων Μαθηματικών”. Συγγραφέας του η κα. Χριστίνα Π. Φίλη, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ε.Μ.Π. Το είδος και το περιεχόμενο του βιβλίου με ενδιέφερε και έτσι έσπευσα, ως συνήθως, να προμηθευτώ ένα αντίτυπό του. 

Πρόκειται για ένα ογκώδες βιβλίο, 938 σελίδων μεγάλου σχήματος (16,8x23,9 τετραγωνικά εκατοστά), του εκδοτικού οίκου “Παπασωτηρίου” (ISBN 960-7182-34-0) με ονομαστική τιμή πώλησης αυτή των πενήντα ευρώ. Το βιβλίο, το περιεχόμενο του οποίου προλογίζει ο Δρ. Τεύκρος Μιχαηλίδης, είναι αφιερωμένο στη “Μνήμη Πατρός” και περιλαμβάνει εκτεταμένη βιβλιογραφία (σελίδες 879-924) και ευρετήριο ονομάτων (σελίδες 925-938). Ως υπεύθυνος έκδοσης αναφέρεται ο κ. Παναγιώτης Ασωνίτης και ως επιμελήτρια η κα. Ελένη Καλαϊτζή.

Το βιβλίο το αγόρασα τη 17 Ιουνίου (2011) και άρχισα να το διαβάζω από την επόμενη μέρα. Σήμερα, 19/7/2011, βρίσκομαι μόλις στη σελίδα 93 και . . . δυσκολεύομαι. Στο προλογικό, της συγγραφέως, σημείωμα αναφέρεται ότι το βιβλίο γεννήθηκε από τη διδασκαλία της Ιστορίας των Μαθηματικών στο τμήμα Ναυπηγών του Ε.Μ.Π. κατά τα ακαδημαϊκά έτη 1994-95 και 1995-96. Για να προκύψει το τελικό κείμενο του βιβλίου υπήρξαν συμπληρώσεις με την ελπίδα, κατά τη συγγραφέα, ότι αυτό θα είναι χρήσιμο τόσο στους σπουδαστές των Α.Ε.Ι. και Τ.Ε.Ι. όσο και στους μαθηματικούς. 

Στο “Προλογικό Σημείωμα”, και συγκεκριμένα στην πρώτη σελίδα του, χτύπησε και το πρώτο καμπανάκι. Διάβασα: 

Παράλληλα όμως απ’ αυτή την επιδιωκόμενη ενότητα. . .

“Παράλληλα από” δε γνωρίζω. “παράλληλα προς” ή “Παράλληλα με”, γνωρίζω. Αλλά είπαμε. Υπάρχει πλέον πρόβλημα μέγα στη χρήση των προθέσεων. Συνέχισα, πάντα με το Faber μηχανικό μολύβι μου σιμά μου.

Στη σελίδα 26 (δεύτερη γραμμή από την αρχή) διαβάζω:

Αν ο μανθάνων δεν έχει καμία αντίθετη γνώμη, αυτή η ίδια υπόθεση είναι λοιπόν και αίτημα. Και απ’ αυτό προκύπτει η διαφορά μεταξύ υπόθεσης και αιτήματος.

Δεν κατανοώ. Πώς από την ταύτιση υπόθεσης και αιτήματος προκύπτει η διαφορά τους;

Στη σελίδα 28 (έβδομη γραμμή από την αρχή):

(όπως αρκετά από τα θεωρήματα του Ευδόξου, του Θεαίτητου)

Λείπει, προφανώς, ένα “και”. Πταισματάκι.

Στη σελίδα 55 (πέμπτη γραμμή από την αρχή):

Επειδή ΑΒ=ΔΕ → Δ≡Ε

Εμφανές λάθος. Το σωστό: Β≡Ε

Σελίδα 61 (έβδομη γραμμή από το τέλος):

Από το Δ φέρνουμε την ΔΕ//ΒΖ και από το Θ την ΚΜ//ΑΒ

Το σωστό είναι: φέρνουμε την ΔΗ//ΒΖ

και το σημείο Θ δεν έχει οριστεί (αν και εμφανίζεται στο σχετικό σχήμα).

Πάλι στη σελίδα 61 (τέταρτη γραμμή από το τέλος):

(ΓΔΘΛ) + (ΔΒΜΘ) = (ΘΗΖΜ) + ΔΒΜΘ) < ΓΒΜΛ) = ΒΖΗΔ

Το σωστό:

(ΓΔΘΛ) + (ΔΒΜΘ) = (ΘΗΖΜ) + (ΔΒΜΘ) = (ΓΒΜΛ) = (ΒΖΗΔ)

Όπου, βεβαίως, οι παρενθέσεις δηλώνουν εμβαδόν.

Στη σελίδα 62 (δέκατη γραμμή από το τέλος):

Επειδή ΑΓ=ΓΒ → τα ορθογώνια ΑΓΛΚ=ΓΒΘΛ

Ιδιότυπη σύνταξη, αν μη τι άλλο. . .

Σελίδα 63 (στο τέλος της τέταρτης γραμμής):

η πρόταση 6^η γράφεται

Σκαμπανέβασμα. Πόσο δύσκολο ήταν το:

η 6^η πρόταση γράφεται;

Σελίδα 65 (δέκατη τρίτη γραμμή από την αρχή):

Πρόταση 16^η. Η κάθετη στο άκρο διαμέτρου του κύκλου θα πέσει εκτός του κύκλου. Μεταξύ του κύκλου και της ευθείας δεν γίνεται να αχθεί ημιευθεία με αρχή το άκρο της διαμέτρου.

Ερώτηση: Ποιας ευθείας; Γιατί όχι “Μεταξύ του κύκλου και της εφαπτομένης αυτής. . .”; 

Σελίδα 65 (υποσημείωση 147):

Ο κύκλος (καθώς και η σφαίρα) στην αρχαία Ελλάδα θεωρείτο τέλειο σώμα.

Απορία: Ο κύκλος είναι σώμα; 

Σελίδα 67 (δωδέκατη γραμμή από το τέλος):

Ù Ù Ù

Άρα ΑΓΔ = ΑΓΔ = 2ΓΔ

Το σωστό:

Ù Ù Ù

Άρα ΑΓΔ = ΑΔΓ = 2ΓΑΔ

Σελίδα 67 (δέκατη γραμμή από το τέλος) και πάλι:

. . . και τα τμήματα ΑΒ, ΒΓ, ΓΔ, ΔΕ και ΕΔ.

Το σωστό:

. . . και τα τμήματα ΑΒ, ΒΓ, ΔΕ και ΕΑ.

Στη σελίδα 81 (ενδέκατη γραμμή):

Ο Commandino αποδεικνύει ότι η στερεογραφική προβολή των κύκλων της σφαίρας, εκτός από τους μέγιστους κύκλους που διέρχονται από τους πολλούς προβάλλονται σε κύκλους. Το αποτέλεσμα αυτό χρησιμοποίησε ο Πτολεμαίος αλλά δεν το απέδειξε . . .

Εμφανώς το “πολλούς” θα πρέπει να αναγνωστεί σαν “πόλους”. Η διατύπωση, στη δεύτερη πρόταση, είναι τέτοια που κάποιος θα μπορούσε να σκεφτεί ότι ο Πτολεμαίος είναι μεταγενέστερος του Commandino.

Στη σελίδα 83 (Τρίτη γραμμή από το τέλος):

Το σημείο φυγής²¹⁶ ευθείας δεν είναι παράλληλο στο επίπεδο της εικόνας, καθώς το σημείο όπου η ευθεία δια μέσου του οφθαλμού είναι παράλληλη στην ευθεία, συναντά την εικόνα (σχ. 3).

Για παραλληλία μεταξύ σημείου και επιπέδου πρώτη φορά ακούω! Ακόμα μία φορά στρυφνή διατύπωση / άσχημα Ελληνικά. (Και το αναφερόμενο σχ. 3, πιστέψτε με, ουδόλως διαφωτιστικό).

Στη σελίδα 84 (πρώτη γραμμή):

Η ημιευθεία 1 τέμνει το επίπεδο Π στο Ι, το σημείο φυγής V είναι το σημείο όπου η ευθεία διά μέσου του οφθαλμού (Ο) παράλληλο στο Ι τέμνει το Π. Το βασικό θεώρημα αναφέρει πως η Ι ζωγραφίζεται από την Ι₁V₁.

Ελληνικά που με δυσκολεύουν. Ανεπαρκες το σχήμα αναφοράς (δεν υπάρχουν τα σύμβολα 1 (ημιευθεία κατά το λεκτικό) και V).

Απορία: Ποιο ή τι είναι “παράλληλο στο Ι”;

Στη σελίδα 84 (Πέμπτη γραμμή από το τέλος):

Συνδυάζοντας αυτό με την απλή παρατήρηση ότι το σημείο όπου η ευθεία τέμνει την εικόνα είναι η δική του εικόνα, λαβαίνει το αποτέλεσμα ότι η εικόνα της γραμμής ορίζεται από τα σημεία τομής της με την εικόνα και το σημείο φυγής, (βασικό θεώρημα της προοπτικής).

Απορία: ποιος, ή ποια ή τι, “λαβαίνει το αποτέλεσμα”; 

Με τη διατύπωση “ορίζεται από τα σημεία τομής της με την εικόνα” μπορεί κανείς να υποθέσει ότι η γραμμή, στην οποία αναφερόμαστε, βρίσκεται επί του επιπέδου της εικόνας (αν φυσικά μιλάμε για επιπεδομετρία). . . Το σωστό θα ήταν “ορίζεται από το σημείο τομής της με την εικόνα και. . .”.

Σελίδα 86 (τέταρτη γραμμή από την αρχή):

Η προοπτική λοιπόν μαθηματικοποιεί τον οπτικό χώρο εγκαθιστώντας την διάταξη.²²⁸ Αυτή η προοπτική θεώρηση του χώρου θα μεταστοιχειώσει την ουσία σε φαινόμενο. Μέσα από τα διαχρονικά αριστουργήματα της τέχνης αυτή η ουσία φθάνει σε μας.

Ουπς! 

Σελίδα 94 (τελευταία γραμμή):

Ο πέρσης Nasir Eddin²⁵⁶ (1201-1274) για να αποδείξει το 5^ο αίτημα χρησιμοποιεί την παρακάτω υπόθεση²⁵⁷:

«Από τα σημεία της ευθείας ΑΒ φέρουμε κάθετες προς την ευθεία ΓΔ. Τότε οι κάθετες προς το μέρος του Β σχηματίζουν οξείες γωνίες και προς το μέρος του Α αμβλείες γωνίες. Οι αρχικές ευθείες μέχρι να τμηθούν, πλησιάζουν συνεχώς η μία την άλλη στην κατεύθυνση του Β και απομακρύνονται στην κατεύθυνση του Α (τα μήκη των καθέτων μικραίνουν στην κατεύθυνση του Β και μεγαλώνουν στην κατεύθυνση του Α)»²⁵⁸

τότε αποδεικνύει ότι τα τετράπλευρα που σχηματίζονται είναι ορθογώνια. Και από αυτό το αποτέλεσμα εξάγει πως το άθροισμα των γωνιών ενός τριγώνου ισούται με δύο ορθές. Για τα ορθογώνια τρίγωνα, οτιδήποτε είναι προφανές, αφού είναι το μισό του ορθογωνίου, τα άλλα τρίγωνα τα χωρίζει σε δύο ορθογώνια τρίγωνα. 

Αποθέωση! Ούτε καν η υπόθεση, ή η διευκρίνιση, ότι οι ευθείες ΑΒ και ΓΔ είναι ομοεπίπεδες. Πώς ο αγαπητός Πέρσης αποδεικνύει ότι τα τετράπλευρα που σχηματίζονται είναι ορθογώνια; Μήπως η υπόθεση, όπως μας την παρουσιάζει η κα. Φίλη, είναι λειψή; Και πώς από αυτό το “αποτέλεσμα” οδηγείται στο συμπέρασμα πως το άθροισμα των γωνιών ενός τριγώνου ισούται με δύο ορθές; Όσο για το “Για τα ορθογώνια τρίγωνα, οτιδήποτε είναι προφανές” κ α τ α π λ η κ τ ι κ ό και, βεβαίως, άκρως “μαθηματικό”! Απορία: πόσα ορθογώνια τρίγωνα είναι το μισό του ορθογωνίου; Και άλλη μία (απορία): Ποια είναι τα “άλλα τρίγωνα” και ποιος, ή τι, και πώς τα “χωρίζει σε δύο ορθογώνια τρίγωνα”; Και μία τελευταία: αφού, τέλος πάντων, τα χωρίσει (αυτά “τα άλλα”), τι τα κάνει;

Επιπλέον στο σχήμα, στο οποίο αναφέρονται τα της υπόθεσης του Nasir Eddin, και έχει ήδη παρατεθεί, ουδόλως εμφανίζεται η ευθεία ΓΔ αλλά, υποθέτω, μια εξαδέλφη της η CD! Tόσο δύσκολο ήταν να μπουν ελληνικοί χαρακτήρες στα σχήματα ενός βιβλίου το οποίο, ακριβώς, αναφέρεται στα Ελληνικά μαθηματικά;

Μετά από τα της σελίδας 94, λοιπόν, οδηγήθηκα αυτοβούλως σε διάλλειμα ολίγων ημερών το οποίο, πιστέψτε με, θεώρησα εντελώς απαραίτητο. . .

Εν συμπεράσματι: 

Η προσπάθεια, γενικώς, είναι πραγματικά αξιέπαινη.

Το θέμα του βιβλίου είναι εξαιρετικά ελκυστικό.

Υπάρχει μεγάλος και χρήσιμος όγκος πληροφορίας για όποιον ενδιαφέρεται για τα όσα το βιβλίο πραγματεύεται.

Τα Ελληνικά του βιβλίου είναι σε πολλά σημεία στρυφνά και, για εμένα τουλάχιστον, δυσνόητα.

Η διατύπωση, μιλώντας πάντοτε για ένα βιβλίο που αφορά τα μαθηματικά και είναι γραμμένο από πανεπιστημιακό δάσκαλο (ή πανεπιστημιακή δασκάλα, αν ακριβολογήσουμε), δεν διακρίνεται πάντοτε για τη σαφήνεια και την καθαρότητά της.

Υπάρχουν λάθη και λαθάκια που εκνευρίζουν τον προσεκτικό αναγνώστη (όπως, π.χ., αυτά των σελίδων 55, 61, 62 κ.λ.π.).

Το πλήθος, ο όγκος και η διάταξη των υποσημειώσεων δεν βοηθούν πάντοτε και δε συμβάλλουν στο να είναι το κείμενο ευανάγνωστο.

Επειδή γνωρίζω τον εαυτό μου πιστεύω ότι θα συνεχίσω και θα ολοκληρώσω την ανάγνωση του βιβλίου και το μόνο σίγουρο είναι ότι θα αντλήσω και γνώσεις και ευχαρίστηση. Θα εξακολουθήσω να κρατώ το Faber μηχανικό μολύβι μου αλλά θα αποφύγω την εκτεταμένη χρήση του και έτσι, ελπίζω, και τον εκνευρισμό που μου προκαλούν τα παρεμφερή με τα όσα ήδη σημείωσα.

Όπως και να έχει αισθάνομαι ότι, πραγματικά, χάθηκε μια ευκαιρία για κάτι το πολύ καλύτερο. Είναι κρίμα. . .

Να είσαστε όλες και όλοι Καλά . . . και στη δροσιά!

Ένα κλικ μακριά: “Ένας Κόμπος Η Χαρά Μου”, τραγούδι σε στίχους και μουσική του Σταύρου Κουγιουμτζή, με τον Γιώργο Νταλάρα.

19/7/2011

0775. Μηχανική [ή Δίχως Λόγια]

Στέφανος Κορκολής, Νίκος Μωραΐτης, Δημήτρης Μητροπάνος και: Δέκα Χρόνια

11/07/2011