1154. Συμποτικά Επιγράμματα

Τις μέρες αυτές η έμπνευση μού έχει γυρίσει την, καθόλου ελκυστική, πλάτη της. Από τη μία, λοιπόν, αυτό και από την άλλη η επιθυμία να καταθέσω ακόμα μία εγγραφή. Να πετάξω, δηλαδή, ακόμα ένα χαλικάκι στο πηγάδι του χρόνου. Πώς, γιατί και, κυρίως, για ποιους προτιμώ να μην το συζητήσω. Η προηγούμενη εγγραφή είχε να κάνει με την Παλατινή Ανθολογία. Η παρούσα ομοίως. Μόνο που αυτή τη φορά θα αφήσουμε το, έτσι και αλλιώς αγαπημένο, πέμπτο βιβλίο της (τα «Ερωτικά») και θα περάσουμε στο ενδέκατο. Συγκεκριμένα στα 64 πρώτα επιγράμματα του, τα «Συμποτικά». Σημειώστε ότι, πάντα στο ενδέκατο βιβλίο, ακολουθούν άλλα 378 επιγράμματα τα οποία συναποτελούν τα «σκωπτικά».

Τα 64 «συμποτικά» αυτά επιγράμματα υπάρχουν (και) στο εξαιρετικό βιβλίο «ΣΥΜΠΟΤΙΚΑ ΕΠΙΓΡΑΜΜΑΤΑ» (Άγρας, 2009 – ISBN 978-960-325-823-0) με εκτεταμένη εισαγωγή, μετάφραση,  σχόλια και σύντομα βιογραφικά των ποιητών του Παντελή Μπουκάλα.

Παραθέτω το κείμενο που υπάρχει στο οπισθόφυλλο του συγκεκριμένου βιβλίου:

ΑΠΕΡΑΝΤΟ ΤΟ ΟΙΝΙΟΝ ΠΕΛΑΓΟΣ, όπως σχηματίστηκε στη διαδρομή χιλιετιών από στίχους που ύμνησαν το κρασί. Από τον Όμηρο, τον Ανακρέοντα, τον Θέογνι, τον Αριστοφάνη και τον Ευριπίδη ώς τον Φιλόδημο και τον Παλλάδα, και από τον βυζαντινό Κρασοπατέρα στον Αθανάσιο Χριστόπουλο αλλά και στον Καβάφη και τον Καρυωτάκη, η ελληνική ποίηση (όπως βέβαια και η ποίηση πολλών άλλων γλωσσών, με δημιουργούς σαν τον Ομάρ Καγιάμ και τον Μπωντλαίρ) τίμησε όπως άρμοζε το δώρο του Διόνυσου. Το ανέδειξε λοιπόν ως πηγή τέρψης αλλά και ως μέθοδο λήθης της βαριάς βιοτικής μέριμνας, ως κάτοπτρο της εσώτερης αλήθειας μας, ως μέτρο του έρωτα, ως μία επιπλέον μούσα και ως προθυμότατο θεράποντα της συντροφιάς που φιλοσοφεί ή φιλολογεί κουτσοπίνοντας.

Τα 64 επιγράμματα του 11ου βιβλίου της Παλατινής Ανθολογίας που μας έχουν παραδοθεί ως συμποτικά, δημιουργήματα με αναγνωρισμένο τον πατέρα τους (τον Αγαθία τον Σχολαστικό, τον Αλκαίο τον Μεσσήνιο, τον Αντίπατρο τον Θεσσαλονικέα, τον Αυτομέδοντα Κυζικηνό, τον Διογένη Ζωνά, τον Λουκίλλιο, τον Μακηδόνιο τον ύπατο, τον Μάρκο Αργεντάριο, τον Νίκαρχο, τον Παλλάδα, τον Παύλο Σιλεντιάριο, τον Στράτωνα, τον Φιλόδημο κ.ά.) ή άδηλα, οιονεί δημοτικά, καλύπτουν σχεδόν μία χιλιετία, από τον 3ο αι. π.Χ. έως τον 6ο αι. μ.Χ. Οι ποιητές τους παραλαμβάνουν την οινική σκυτάλη από τους μεγάλους προδρόμους τους, αλλά και από τους φιλοσόφους, για να τραγουδήσουν το κρασί και να παραδώσουν με τη σειρά τους την οπτική και τα μοτίβα τους στις επόμενες γενιές. Για να γίνει έτσι το «δος πιέειν» του Παλλάδα «δότε να πιω» στον Καβάφη, «βάλε να πιω» στη Μυρτιώτισσα και «βάλε μου να πιω και ξαναβάλε μου» στο λαϊκό τραγούδι.

Το έχω ξαναγράψει (εδώ):

Λατρεύω τα βιβλία στα οποία δεν υπάρχει αυτό το απωθητικό “Απαγορεύεται να αντιγράψετε να . . . και να . . .”!

Λοιπόν, το βιβλίο του Παντελή Μπουκάλα είναι ένα από αυτά.

Έχω, συνεπώς, την άνεση να μοιραστώ μαζί σας:

Το αρχαίο κείμενο:

29. ΑΥΤΟΜΕΔΟΝΤΟΣ

Πέμπε, κάλει· πάντ' ἐστὶν ἕτοιμά σοι. ἢν δέ τις ἔλθῃ,

 τί πρήξεις; σαυτῷ δὸς λόγον, Αὐτόμεδον.

αὕτη γὰρ λαχάνου σαθρωτέρη ἡ πρὶν ἀκαμπὴς

 ζῶσα νεκρὰ μηρῶν πᾶσα δέδυκεν ἔσω.

πόλλ' ἐπὶ σοὶ γελάσουσιν, ἀνάρμενος ἂν παραβάλλῃ

 πλώειν τὴν κώπην μηκέτ' ἔχων ἐρέτου.  

Τη μετάφραση του Παντελή Μπουκάλα:

Ωραία, λοιπόν, στείλε να την καλέσεις, Αυτομέδοντα.

Τα πάντα έτοιμα. Μα αν τύχει κι έρθει, τι θα πράξεις;

Για σκέψου το. Άκαμπτη μια φορά κι έναν καιρό η λεγάμενή σου

και τώρα μαλακότερη κι από ’να σέλινο, έδυσε

ανάμεσα στα σκέλια σου. Μπαίγνιο θα γίνεις, αν δίχως άρμενα

να πλεύσεις βουληθείς, σαν κωπηλάτης που δεν έχει πια κουπί.

Την εισαγωγή από το σχόλιο του για το εν λόγω επίγραμμα:

Τα γεράματα (καθολικήν πήρωσιν τα χαρακτήριζε ο Δημόκριτος) και την ερωτική τους ανημπόρια ελεεινολογεί, με τον δικό του τρόπο, το εξής δημοτικό, ανθολογημένο από τον Νικόλαο Πολίτη:

Σε είδα και σε λυπήθηκα οπό ’χεις γέρον άντρα!

Βάλε φαρμάκι στο γυαλί, φαρμάκωσ’ τον το γέρο,

και παρ’ εμέ το νιο παιδί, τ’ όμορφο παλικάρι,

να σε ταΐζω ζάχαρη, να σε ποτίζω, μόσκο,

να σε χορτάσω φίλημα. Να σε σφιχταγκαλιάσω.

Τι απάντησε και τι έγραψε η κόρη του συγκεκριμένου τραγουδιού δεν το ξέρουμε.

. . .

Και το σύντομο βιογραφικό σημείωμα για τον συγγραφέα του επιγράμματος:

ΑΥΤΟΜΕΔΩΝ ΚΥΖΙΚΙΝΟΣ: Ποιητής του 1ου αιώνα μ.Χ. Η σατιρική του διάθεση αποτυπώθηκε σε συμποτικά και σκωπτικά επιγράμματα, δεκατρία από τα οποία αποθησαυρίστηκαν στην Παλατινή. Στο προοίμιο του Στεφάνου του ο Φίλιππος τον παρουσιάζει με τον κισσό.

Περισσότερα για τον Αυτομέδοντα μπορεί κανείς να διαβάσει στην Βικιπαίδεια εδώ.

Για δε την Κύζικο αντιγράφω, και πάλι, από την Βικιπαίδεια:

Η Κύζικος ήταν αρχαία μικρασιατική πόλη στη Μικρά Φρυγία (Μυσία), κοντά στην Προποντίδα. Ήταν αποικία των Μιλήσιων.
Ιδρυτής της θεωρείται ο ήρωας Κύζικος, που βοήθησε στην επιτυχία της Αργοναυτικής Εκστρατείας. Η πόλη είχε αναδειχτεί μία από τις σπουδαιότερες ελληνικές πόλεις της Μικράς Ασίας, ξακουστή για την αλιεία και τους στατήρες της από ήλεκτρο, που χρησιμοποιήθηκαν πολύ μέχρι και την εποχή του Μεγάλου Αλεξάνδρου (κυζικηνοί στατήρες). Οι επιγραφές, οι περιγραφές και όλα τα ερείπια εμφανίζουν την Κύζικο ως εξαιρετικά αναπτυγμένη πόλη, πλούσια και σπουδαίο εμπορικό κέντρο. Έξω από τις ακτές της ο Αλκιβιάδης καταναυμάχησε τους Λακεδαιμόνιους το 410 π.Χ. Την εποχή της ρωμαϊκής κυριαρχίας ήταν σχεδόν ελεύθερη και στη βυζαντινή περίοδο εξακολούθησε να ακμάζει.
Τελικά καταστράφηκε από σεισμό το 943 μ.Χ. και κυριολεκτικά ισοπεδώθηκε.

Για σήμερα αφτά!

Ένα κλικ μακριά ο Δημήτρης Κοντογιάννης στο «Κοτλέ Παντελονάκι» από το δεύτερο δίσκο του Νίκου Ξυδάκη «Τα Δήθεν» (1979) σε στίχους του Μανώλη Ρασούλη. Σήμερα που ο μέγιστος Νίκος Ξυδάκης έχει γενέθλια και από βάθη καρδίας του ευχόμαστε Έτη Πολλά, με Υγεία και Υψηλή Δημιουργία.

17/03/2018

1153. Ρουφίνος, Μελίτη

Επιστροφή σε μία από τις μεγάλες αγάπες μου. Την Παλατινή Ανθολογία και συγκεκριμένα στο Πέμπτο Βιβλίο της. Αυτό που είναι αφιερωμένο στα ερωτικά επιγράμματα. Από το βιβλίο αυτό, λοιπόν, επιλέγω να μεταφέρω και να σας συστήσω, ίσως, ένα ακόμα επίγραμμα του Ρουφίνου. Αυτό με αύξοντα αριθμό δεκαπέντε (στο Πέμπτο βιβλίο).

Προηγείται το αρχικό/αρχαίο κείμενο του επιγράμματος:

5.15 ΡΟΥΦΙΝΟΥ

Ποῦ νῦν Πραξιτέλης; ποῦ δ΄ αἱ χέρες αἱ Πολυκλείτου,
αὐταῖς πρόσθε τέχναις πνεῦμα χαριζόμεναι;
τίς πλοκάμους Μελίτης εὐώδεας ἢ πυρόεντα
ὄμματα καὶ δειρῆς φέγγος ἀποπλάσεται;
ποῦ πλάσται, ποῦ δ΄ εἰσὶ λιθοξόοι; ἔπρεπε τῇδε
μορφῇ νηὸν ἔχειν ὡς μακάρων ξοάνῳ.

Ακολουθεί μετάφρασή του της ταπεινότητάς μου:

Πού είναι τώρα ο Πραξιτέλης; πού τα χέρια του Πολύκλειτου, αυτά που, στις τέχνες τις παλιές, χάριζαν πνοή; ποιος θα αναπαραστήσει τις ευωδιαστές πλεξίδες της Μελίτης ή τα πυρωμένα μάτια της και το φέγγος του λαιμού της; πού οι γλύπτες, πού είναι οι λιθοξόοι; τέτοια μορφή θα έπρεπε να έχει ναό όπως των μακάρων το ξόανο.

Κάθε φορά που μεταφράζω από τα αρχαία Ελληνικά έχω απόλυτη αίσθηση της αδυναμίας μου. Αισθάνομαι την ανάγκη να δηλώσω ότι δεν είμαι φιλόλογος, δεν έχω επιστημονική γνώση του αντικειμένου. Εκείνο που έχω είναι αγάπη και ευαισθησία, θαρρώ, για την Ελληνική  γλώσσα. Αυτό είναι που μου επιτρέπει να επιχειρώ τέτοια έργα και να εκτίθεμαι δημοσιοποιώντας τα.

Θέλω για μία ακόμα φορά να σημειώσω ότι, για εμένα τουλάχιστον, τη σημασία την έχει το αρχικό, αρχαίο κείμενο. Έχουμε το προνόμιο να μιλάμε μια γλώσσα με ιστορία χιλιάδων ετών πολλές λέξεις της οποίας εξακολουθούμε να χρησιμοποιούμε, αν και πολλές φορές με διαφοροποιημένη έννοια. Αυτό, λοιπόν, που προσωπικά ζητώ από μία μετάφραση αρχαίου Ελληνικού κειμένου είναι να με βοηθήσει να νιώσω και να χαρώ την ομορφιά του αρχαίου κειμένου.

Η μετάφραση είναι ένα βοηθητικό κείμενο στο οποίο, κατά τη γνώμη μου, περίφραση και αυθαίρετες προσθήκες (ονόματα δεν (ξανα)λέμε, υπολήψεις δεν θίγουμε!) θα πρέπει, αυστηρά, να αποφεύγονται. Αυτός είναι και ο λόγος που, στις όποιες μεταφράσεις τολμήσω, προσπαθώ να κρατηθώ όσο πιο κοντά στο αρχικό κείμενο γίνεται.

Τη μετάφραση του συγκεκριμένου επιγράμματος την έχω, ούτε λίγο – ούτε πολύ, σε οκτώ (8) βιβλία. Και τα οκτώ τα ξεφύλλισα, και στα οκτώ διάβασα τη μετάφραση. Καμία δε με κέρδισε, με εξαίρεση ίσως αυτή του Ανδρέα Λεντάκη. Στις περισσότερες, είχε τρυπώσει η περίφραση. Η λέξη που με δυσκόλεψε ήταν η «ἀποπλάσεται». Άνοιξα το Λεξικό της Ελληνικής Γλώσσας του Παπύρου. Στη σελίδα 276, του δεύτερου τόμου, διάβασα:

Αποπλάσσομαι (Α): απομιμούμαι, αναπαριστώ.

Κράτησα, όπως θα είδατε, το αναπαριστώ μεταφράζοντας το «ἀποπλάσεται» σαν   «αναπαραστήσει».

Στις οκτώ μεταφράσεις του επιγράμματος, που πιο πάνω αναφέρω, χρησιμοποιήθηκαν οι λέξεις:

Απεικονίσει, πλάσει (τρεις μεταφράσεις), αναπλάσει, αποτυπώσει (δύο μεταφράσεις) και ανιστορήσει.

Για την ιστορία, πρόκειται για μεταφράσεις που περιέχονται στα βιβλία:

«500 Ποιήματα από την Παλατινή Ανθολογία», δωρικός 1987, Ανδρέας Λεντάκης.

«Ερωτικά Επιγράμματα», στιγμή, Νίκος Χ. Χουρμουζιάδης

«Τα Επιγράμματα του Ρουφίνου», βιβλιοπωλείο της Εστίας, Τάσος Ρούσσος.

«Ρουφίνου Επιγράμματα Ερωτικά», Πατάκης, Κώστας Χωρεάνθης

«Ρουφίνου Ερωτικά Επιγράμματα», Ηριδανός, Γιάννης Δάλας.

«Αρχαία Ελληνικά Ερωτικά Επιγράμματα», Α. Α. Λιβάνης, Νίκος Μουλακάκης

«Ανθολογία Ελληνική – Δεύτερος Τόμος», Κάκτος, Συλλογικό Έργο και

«Των Εραστών Τα μάτια Είναι πάντα σα βροχή. . .», Gutenberg, Γιώργος Κεντρωτής.

Στο «Ρουφίνου Επιγράμματα Ερωτικά», του Κώστα Χωρεάνθη, μάλιστα υπάρχει η πιο κάτω υποσημείωση για το «ὡς μακάρων ξοάνῳ»,  το οποίο μεταφράζεται σαν «καθώς στα ξόανα των μακάρων»:

Πρόκειται για πολύ αρχαία αγάλματα θεών, πελεκημένα («εξεσμένα», γι’ αυτό και: «ξόανα») σε ξύλο, μ’ ένα πρωτόγονο ύφος· ακόμα, για αρχαϊκά, από πέτρα ή μάρμαρο. Λέγονταν και «παλλάδια» και τα τιμούσαν ιδιαίτερα στις πόλεις, όπου ίδρυαν ναούς για να τα εναποθέσουν.

Όσο για το «μακάρων» (γενική πληθυντικού του «μάκαρ») αντιγράφω, από την: «Πύλη για την Ελληνική Γλώσσα»:

μάκαρ, -ᾰρος, ὁ, θηλ. μάκαιρα και μάκαρ· I. ευλογημένος, ευτυχισμένος, λέγεται για θεούς, σε αντίθ. προς τους θνητούς ανθρώπους, σε Ομήρ. Ιλ.· απόλ. (ως ουσ.) μάκαρες, ευλογημένοι, σε Ομήρ. Οδ., Ησίοδ., Πίνδ., Τραγ. II. λέγεται για ανθρώπους, ευτυχισμένος, καλότυχος, ὦ μάκαρ Ἀτρείδη, σε Ομήρ. Ιλ.· ομοίως, μάκαιρα ἑστία, κ.λπ., σε Πίνδ.· ιδίως, πλούσιος, ἀνδρὸς μάκαρος κατ' ἄρουραν, σε Ομήρ. Ιλ. III. μάκαρες επίσης νοούνται οι νεκροί, ως ασφαλείς από τις κακοτυχίες της ζωής, σε Ησίοδ.· μακάρων νῆσοι, τα Νησιά των Μακάρων (στον ωκεανό που βρίσκεται στο ακρότατο όριο της Δύσης), όπου οι ήρωες και οι ημίθεοι απολάμβαναν αιώνια ανάπαυση, στον ίδ., Πίνδ. IV.συγκρ. μακάρτερος, υπερθ. μακάρτατος, σε Ομήρ. Οδ.

Ό,τι, μέχρι τώρα συμπεριλαμβανομένης και της σημερινής εγγραφής, έχω αναρτήσει στο παρόν και αφορά την Παλατινή Ανθολογία μπορείτε να το διαβάσετε εδώ.

Καλό βραδάκι, Καλή Εβδομάδα!

Ένα κλικ μακριά το κλασικό και σαραντάχρονο: «Κανείς Εδώ Δεν Τραγουδά» με τον Νίκο Παπάζογλου, σε μουσική του ίδιου και στίχους του Τάκη Σιμώτα, από το πρώτο άλμπουμ του Νίκου Ξυδάκη «Η Εκδίκηση της Γυφτιάς»:

04/03/2018

1152. Μάρτιος

Από αύριο, Μάρτιος. Μήνας ιδιαίτερης σημασίας, για τον γράφοντα, για λόγους αρκετούς. Λόγους που είχε την ευκαιρία, αν και κρυπτογραφικά κάποιες φορές, να εκθέσει κατά τους Μαρτίους που προηγήθηκαν. Με λίγη υπομονή, και ψάξιμο, ο επίμονος αναγνώστης μπορεί να ανακαλύψει και να διαβάσει τα όσα, πάντοτε αρχές Μαρτίου, ομολογήθηκαν.

Καλό Μάρτιο, λοιπόν!

αείποτε 1, αείποτε 2

28/02/2018

1151. «Η Ιστορία Της Φιλοσοφίας», Μία Αστοχία;

Από την Κυριακή, 4 Φεβρουαρίου 2018, με κάθε φύλλο της εφημερίδας «Το Βήμα της Κυριακής», στην έκδοση των 4,25 €, δίνεται και ένας τόμος της σειράς «Η Ιστορία Της Φιλοσοφίας». Πρόκειται για ένα συλλογικό έργο, οκτώ τόμων, το οποίο επιμελήθηκαν οι Umberto Eco και Riccardo Fedriga. Οι τόμοι είναι σκληρόδετοι, όχι και τόσο «πολυτελείς», όσο ισχυρίζεται ο εκδότης, και με μέτριο δέσιμο. Αύριο, Κυριακή 25 Φεβρουαρίου 2018, θα κυκλοφορήσει, με το φύλλο της εφημερίδας, ο πέμπτος τόμος.

Φυσικά και έσπευσα να προμηθευτώ το φύλλο του «Βήματος», για συντομία, με τον πρώτο τόμο του έργου και θα συνεχίσω μέχρι να περιέλθει στην κατοχή μου και ένα αντίτυπο του όγδοου και τελευταίου (τόμου). Θεωρώ ότι έργα αυτού του είδους δεν προσφέρονται για ανάγνωση σελίδα – σελίδα τόμο – τόμο. Αντιθέτως, προσφέρονται για ξεφύλλισμα και επικέντρωση σε θέματα που παρουσιάζουν, για τον φυλλομετρητή, ιδιαίτερο ή και επίκαιρο ενδιαφέρον.

Η σειρά, μετά από το ξεφύλλισμα που λέγαμε, μοιάζει εξαιρετικά ενδιαφέρουσα. Έχει μάλιστα το χάρισμα να μην είναι αυστηρά περιορισμένη σε θέματα, ακριβώς, φιλοσοφίας αλλά να δίνει επιπλέον πληροφορίες για τον περίγυρο και την κοινωνία όπου έζησαν και κινήθηκαν οι διάφοροι φιλόσοφοι. Με αυτή τη λογική, ξεφυλλίζοντας λίγες μέρες πριν τον δεύτερο τόμο της σειράς «έπεσα» πάνω στον Αρχιμήδη.

Το άρθρο για τον Αρχιμήδη, γραμμένο από τον Πάολο ντελ Σάντο, ξεκινά από τη σελίδα 103 και τελειώνει στη σελίδα 109, και τον παρουσιάζει ως «Μαθηματικό, φυσικό, αστρονόμο». Ο Αρχιμήδης δεν είναι φιλόσοφος όμως, λόγω του μεγέθους του, έχει θέση και ρόλο ακόμα και στην ιστορία της φιλοσοφίας προφανώς επειδή (συν)διαμόρφωσε την εποχή του.

Αρχίζω, λοιπόν, να διαβάζω για τον Αρχιμήδη και, στη σελίδα 107 – εδάφιο «Σφαίρα και κύλινδρος», ο περίεργος, τάχα μου, εγώ, συναντώ το εξής καταπληκτικό:

Όμως η πραγματεία περιέχει επίσης το θεώρημα για το οποίο ο Αρχιμήδης ήταν πιο περήφανος, τόσο όσο να χαραχτεί στον τάφο του μια σφαίρα μέσα σε έναν ισοσκελή κύλινδρο με ύψος ίσο με τη διάμετρο της σφαίρας: «σε κάθε ισοσκελή κύλινδρο, η παράπλευρη επιφάνειά του είναι ίση με κύκλο ακτίνας ίσης με τη μέση ανάλογο της ακτίνας του κύκλου της βάσης του κώνου και της πλευράς του κώνου».

Το διαβάζω και δεν καταλαβαίνω τίποτα! Παθαίνω μια σύγχυση, ένα πέρα δώθε! Για «ισοσκελή κύλινδρο» πρώτη φορά άκουγα και διάβαζα, μα αυτό ήταν το λιγότερο. Τα προβλήματά μου βρισκόντουσαν στο εντός εισαγωγικών κείμενο. Τι απόγινε η έρημη η σφαίρα και πώς εξαφανίστηκε από το θεώρημα; Πώς είναι δυνατόν η παράπλευρη «επιφάνεια» να είναι ίση με κύκλο (και τι σημαίνει «μέση ανάλογος» μηκών); Που βρέθηκε ο κώνος, η βάση του και η πλευρά του (μία την έχει ο έρμος κι αυτός);

Ένα Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο το τελείωσα αλλά από το θεώρημα, που τόσο περήφανο έκανε τον Αρχιμήδη, δεν κατάλαβα τίποτα! Άρχισα, λοιπόν, να το ψάχνω. Καταρχάς εντόπισα, στο άγιο διαδίκτυο, το τι σημαίνει «ισόπλευρος κύλινδρος» το οποίο ως "equilateral cylinder", τουλάχιστον, υπάρχει! Μεταφράζοντας, λοιπόν, από τα Αγγλικά:

Ισόπλευρος κύλινδρος είναι αυτός το ύψος του οποίου ισούται με τη διάμετρο της, κάθε, βάσης του.

Θεωρώ ότι οι, όποιες, δικαιολογίες για τον μεταφραστή του έργου και, πολύ περισσότερο θα έλεγα, για τον επιμελητή της έκδοσης σταματούν στο ότι «ισόπλευρος κύλινδρος», έστω και για τους Αγγλόφωνους, υπάρχει. Είναι επιεικώς απαράδεκτο σε ένα βιβλίο αυτού του είδους, και του συγκεκριμένου εκδότη, να εμφανίζονται μπούρδες όπως αυτή που παρέθεσα. Ακόμα και αν η συγκεκριμένη μπούρδα αποτελεί ακριβή μετάφραση των όσων έγραψε ο Πάολο ντελ Σάντο θεωρώ ότι εκδότης, επιμελητής και μεταφραστής όφειλαν να μας προστατεύσουν.

Στους, μέχρι τώρα, τόμους εμφανίζεται διαφορετικός μεταφραστής, ή και μεταφραστές στην περίπτωση του τέταρτου τόμου, ενώ για την «Επιμέλεια» αναγράφεται το ίδιο ονοματεπώνυμο. Ομολογώ ότι μετά το περιστατικό «Αρχιμήδης», κουμπώθηκα. Πλέον αντιμετωπίζω το έργο με επιφύλαξη και όχι σαν, κατά τον εκδότη,  «Κορυφαίο Εκδοτικό Γεγονός».

Τέλος πάντων, και για να μην μείνουν τραύματα στους ευγενικούς αναγνώστες, ας επανέλθουμε στο πιο πάνω θεώρημα του Αρχιμήδη για να ξεκαθαρίσουμε την κατάσταση. Αντιγράφω, λοιπόν, από τη Βικιπαίδεια και το λήμμα «Αρχιμήδης»:

Περί σφαίρας και κυλίνδρου, Βιβλίο α' και β'

Στην πραγματεία αυτή απευθυνόμενος στον Δοσίθεο, ο Αρχιμήδης κατορθώνει κάτι το οποίο τον έκανε να είναι ιδιαίτερα περήφανος. Αυτό το κάτι ήταν η ανακάλυψη της σχέσης μεταξύ μίας σφαίρας κι ενός περιγεγραμμένου κυλίνδρου του ίδιου ύψους και της ίδιας διαμέτρου. Ο όγκος είναι ⁴⁄₃πr³ για τη σφαίρα, και 2πr³ για τον κύλινδρο. Το εμβαδόν επιφανείας είναι 4πr² για τη σφαίρα, και 6πr² για τον κύλινδρο (συμπεριλαμβανομένων των δύο βάσεων του), όπου r είναι η ακτίνα της σφαίρας και του κυλίνδρου. Η σφαίρα έχει όγκο τα δύο τρίτα του περιγεγραμμένου κυλίνδρου. Ομοίως, η σφαίρα έχει εμβαδόν τα δύο τρίτα του κυλίνδρου (συμπεριλαμβανομένων των βάσεων). Στον τάφο του Αρχιμήδη κατόπιν επιθυμίας του είχαν τοποθετηθεί δύο γλυπτά, μία σφαίρα κι ένας κύλινδρος.

Σαφές; Θαρρώ ναι!

Αφτά!

Ένα κλικ μακριά Αναστασία Μουτσάτσου και Νίκος Ζιώγαλας τραγουδούν «Πέρασε Η Μπόρα» σε στίχους και μουσική του δεύτερου:

24/02/2018

1150. Ανθολογία Παγκοσμίου Ποιήσεως, Άρης Δικταίος

Μία καλή φίλη, η ΜΠ, γνωρίζοντας την αγάπη μου στα βιβλία, είχε την έμπνευση να θέσει στη διάθεσή μου τρία μικρά χαρτοκιβώτια γεμάτα βιβλία. Βιβλία που προερχόντουσαν από τη βιβλιοθήκη συγγενούς της και θα κατάληγαν στην ανακύκλωση. Τα χαρτοκιβώτια αυτά τα παρέλαβα την Πέμπτη, 21 Δεκεμβρίου 2017.  Από το περιεχόμενό τους κράτησα, τελικά, δεκατρία βιβλία. Ποίηση, μυθολογία και κάποια με κείμενα αρχαίων Ελλήνων συγγραφέων. Τα υπόλοιπα τα έδωσα στα παιδιά μου για να διαλέξουν όσα ήθελαν και να πάνε τα υπόλοιπα  στην ανακύκλωση.

Τα βιβλία στα χαρτοκιβώτια ήταν παλιά, τα περισσότερα από τη δεκαετία του 60, και το έδειχναν! Τα περισσότερα, επίσης, ήταν σχολιασμένα από τον αναγνώστη, ή τους αναγνώστες τους, με υπογραμμίσεις, διαγραφές και . . . σχόλια μερικές φορές με κόκκινο μολύβι. Σχολιάζω κι εγώ, πάντοτε με μολύβι HB, τα βιβλία που διαβάζω και έτσι είχα την ευκαιρία να πάρω μια δόση του τι εντύπωση δημιουργούν τα σχολιασμένα αντίτυπα. Έχω, λοιπόν, την εντύπωση ότι οι μελλοντικοί κάτοχοι των βιβλίων μου θα, ελαφρώς ελπίζω, μουρμουρίσουν για τις υπογραμμίσεις και τα σχόλιά μου.

Ένα από τα δεκατρία βιβλία που κράτησα ήταν και αυτό που έδωσε τον τίτλο στην παρούσα εγγραφή. «ΑΝΘΟΛΟΓΙΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΥ ΠΟΙΗΣΕΩΣ 2500 Π.Χ. - 1960» του ΑΡΗ ΔΙΚΤΑΙΟΥ, λοιπόν, από τον Εκδοτικό Οίκο Γ. ΦΕΞΗ (Αθήναι 1960), στη σειρά «ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΦΕΞΗ». Ένας εναλλακτικός τίτλος της συλλογής εμφανίζεται στο τέταρτο φύλλο του τόμου. Ο ακόλουθος:

«Σ’ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΤΟΥ ΑΠΟΛΥΤΟΥ – ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΘΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΥ ΠΟΙΗΣΕΩΣ».

Το βιβλίο είναι ογκώδες, αριθμεί 694 σελίδες, και περιλαμβάνει τα πιο κάτω εισαγωγικά κείμενα:

«Πρόλογος», έκτασης οκτώ σελίδων,

«Μεταφραστική», έκτασης έξι σελίδων και

 «Ο Μύθος της Ποιήσεως», έκτασης δεκαέξι σελίδων

Το κύριο σώμα του βιβλίου περιλαμβάνει τις δέκα ενότητες που ακολουθούν:

I.                Ο ΠΡΟΦΟΡΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ

  II. Η ΑΡΧΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΠΟΙΗΣΕΩΣ  

 III. Η ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΩΝ ΤΗΣ ΚΛΑΣΙΚΗΣ ΠΟΙΗΣΕΩΣ

  IV. Η ΜΕΤΑΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ

   V. Η ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΠΟΙΗΣΕΩΣ

  VI. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ Ή Ο ΗΛΙΟΣ ΠΕΡΙ ΤΗΝ ΓΗΝ

 VII. ΑΠΟ ΤΟΝ ΚΛΑΣΙΚΟ ΙΗ' ΣΤΟΝ ΡΟΜΑΝΤΙΚΟ ΙΘ' ΑΙΩΝΑ

VIII. Ο ΡΟΜΑΝΤΙΣΜΟΣ

  IX. Η ΠΟΙΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΟΝ ΡΟΜΑΝΤΙΣΜΟ

   X. ΣΧΟΛΕΣ ΚΑΙ ΚΙΝΗΜΑΤΑ ΤΟΥ Κ' ΑΙΩΝΑ

Από το βιβλίο αυτό, λοιπόν, διάλεξα και αντιγράφω για εσάς τα που ακολουθούν:

ΥΜΝΟΣ ΤΟΥ ΚΥΝΗΓΙΟΥ

Ω Χάιτσι Άιμπιμπ, παππούλη μας,

ας είμαι ευτυχισμένος!

Δώσε μου αγρίμια,

κάνε να βρω μέλι και ρίζες

για να μπορώ να σε τιμήσω πάλι!

Μη και δεν είσαι

παππούλης μας, Χάιτσι Άιμπιμπ;

(Ο Προφορικός Λόγος, Από τη Μαγεία στο Τραγούδι, Αφρική, Οττεντότοι, Ν. Αφρική – Σελίδα 41)

Η ΚΟΡΗ

Σαν τη μάνγκα, είμαι, στο δέντρο της απάνω.

Ο βοριάς, ο νοτιάς, ο απηλιώτης, δώθε-κείθε,

δώθε και κείθε με χορεύει στο κλαδί μου.

Μια μέρα, ξαφνικά, θα πέσω από το δέντρο,

μα σε ποια χέρια μου μέλλεται, άραγε, να πέσω;

(Ο Προφορικός Λόγος, Από τη Μαγεία στο Τραγούδι, Ασία, Ινδονησία – Σελίδα 83)

Ο ΟΜΟΡΦΟΣ ΚΥΡΙΟΣ

Ω, Κύριε, εσύ, με την όμορφην όψη,

που με περίμενες στη γωνιά του δρόμου!

Αλλοίμονο, γιατί μαζί σου να μην έρθω. . .

Ω, Κύριε, εσύ, με την όμορφη μέση,

που με περίμενες στου σπιτιού την πόρτα,

αλλοίμονο, γιατί μαζί σου να μην έρθω. . .

Με λουλουδερή ρόμπα, με απλή ρόμπα,

με λουλουδερή φούστα, με απλή φούστα,

πάμε, κύριοι, πάμε, κύριοι, μην αργούμε,

με το αμάξι σας πάρτε με μαζί σας!

Με λουλουδερή φούστα, με απλή φούστα,

με λουλουδερή ρόμπα, με απλή ρόμπα,

πάμε, κύριοι, πάμε, κύριοι, μην αργοπορούμε,

στο σπίτι σας με το αμάξι σας οδηγήστε με!

(Η Αρχαϊκή Εποχή της Ποιήσεως, Η Αρχαία Ανατολή, Κινέζοι – Σελίδα 230)

2

Κείνος ο άντρας, που αντίκρυ σου κάθεται,

με Θεό μοιάζει, θαρρώ· με λαχτάρα

αγροικά τη φωνή σου, όταν, δίπλα του,

                              θα μιλήσεις

ή θα γελάσεις γλυκά: έτσι στο στήθος μου,

την καρδιά μου σπαράζεις· και σβήνει

η φωνή μου αν γυρίσω το βλέμμα μου

                           στη μεριά σας.

Τότε η γλώσσα μου σάμπως να κόβεται,

το κορμί μου φωτιά, ως να το καίει,

θαμπωμένα, δε βλέπουν τα μάτια μου,

                         τ’ αυτιά μου βουίζουν,

περιχύνει με ιδρώς, τρέμω ολόκληρη,

κι απ’ το χόρτο πιο πράσινη, τόσο

που, θαρρώ, λίγο ακόμα κι ο θάνατος

                           θα με πάρει.

(Η Γένεση των Αρχών της Κλασικής Ποιήσεως, Ελλάς, Σαπφώ, Μέλη – Σελίδα 283)

DICERE CUM CONOR. . .

Αν ήθελα να πω ό,τι περιμένω

από σένα, τα λόγια θ’ απόφευγαν

τα χείλη μου: το στήθος μου μαζεύει

και στέκω εκεί χλωμός και του θανάτου

δοσμένος, ξαφνικά, από τη ντροπή μου.

(Η Γένεση των Αρχών της Κλασικής Ποιήσεως, Valerius Aedituus – Σελίδα 316)

ΕΠΙΚΛΗΣΗ

Ό,τι στον κόσμο τούτο είναι δικό μου

παρακαλώ, δώσε το στους εχθρούς μου!

Ό,τι στον ουρανόν είναι δικό μου,

στους φίλους μου, παρακαλώ Σε, δώσ’ το!

Σε μένα αρκεί το πρόσωπό σου μόνο!

(Κ Ποίηση του Ισλάμ, Οι Άραβες,  Ο Σουφισμός, Rabia Al-Adawiya – Σελίδα 349)

ΟΙ ΤΡΕΙΣ ΠΡΙΓΚΗΠΙΣΣΕΣ

Στη χώρα του Σιμ, τρεις πριγκήπισσες

νέες και όμορφες

κάθονται σε λευκό ακρογιάλι.

Με το βλέμμα γυρεύουνε μια βάρκα

που απ’ τον ορίζοντα πέρα θα τις οδηγήσει

σ’ ένα νησί, που χωρίς άλλο υπάρχει,

κι όπου οι γυναίκες είναι ευτυχισμένες.

Η θάλασσα είναι γαλάζια.

Στη χώρα του Σιμ, τρεις πριγκήπισσες

Που πια νέες και όμορφες δεν είναι,

Κλαίνε όρθιες σε λευκό ακρογιάλι.

Η θάλασσα είναι γαλάζια.

Στη χώρα του Σιμ, τρεις πριγκήπισσες

γριές κι άφωνες

στις φτέρνες του κάθονται σε λευκό ακρογιάλι.

Παίζουν με την άμμο και με την άμμο

λούζουν τα μαλλιά τους,

θαρρώντας πως οι κόκκοι είναι της άμμου

λουλούδια.

Η θάλασσα είναι γαλάζια.

(Αναδρομές στην ποίηση της Κίνας, Hsueh-Peng – Σελίδα 369)

ΤΟ ΦΙΛΙ

   Αχ, πεθαίνω! Και να με γλυτώσει

φάρμακο δεν υπάρχει πια κανένα·

μονάχα, ξαφνικά αν θα σου ’παιρνα ένα

φιλί, αυτό θα μπορούσε να με σώσει.

   Θα το πάρω, δεν μπορώ πια. Την τόση

φοβούμαι οργή σου και δεν θα το κάνω.

Σκληρά, λοιπόν, θα πρέπει να πεθάνω

πλάι στη γιατρειά που ένα φιλί θα δώσει;

   Τρέμω για το κακό, που είναι καλό μου:

Να το πάρω; Όχι; Θε μου, τι να κάνω;

Χίλιοι αγώνες σαλεύουν το μυαλό μου.

   Αργώ και πιο γοργό το τέλος φέρνω.

Θα το πάρω! Αλλ’ όχι, όχι! Δεν το παίρνω,

μην οργιστείς. Προτιμώ να πεθάνω!

(Αναγέννηση ή Ο Ήλιος Περί την Γην, Γαλλία, Philippe Desportes – Σελίδα 431)

    Για το βράδυ και τη ζωή μου

    Σημαίνει η καμπάνα. Το ξέρω

Και χαίρομαι τη δροσιά του σούρουπου.

(Αναδρομές στην Ποίηση της Άπω Ανατολής, Ιαπωνία, Χάι-Κάι, Kobayashi Issa, Σελίδα 459)

ΤΟΠΙΟ

Το λευκό χιόνι κάτω από της λευκής σελήνης

το φως, λευκαίνει όλον τον κόσμο. Μες στη νύχτα

τη βαθιά, στο βάθος του βουνού, βυθίζεται κάποια

φιλέρημη ψυχή, βαθιά σα νύχτα και λευκή σα χιόνι.

(2. Κορέα, Kim-Byung-Yun, Σελίδα 467)

Η ΒΡΟΧΗ

Βροχή δακρύων υπήρξα, πυκνή και καθάρια,

στ’ αγροτικά και ουράνια παιδικά μου χρόνια,

στα νειάτα μου με τις ανοησίες και τις κορφές,

στ’ αντρικά χρόνια μου: ηλικία της ήττας.

Πυκνή και καθάρια η βροχή των δακρύων μου υπήρξε.

(Ο Ρομαντισμός, Πολωνία, Adam Mickiewicz – Σελίδα 575)

GREEN

Ιδού άνθη και φυλλώματα και οπώρες και κλαδιά

κ’ ύστερα, ιδού η καρδιά μου, που για σας χτυπάει.

Μην την ξεσκίσετε στα δυο σας χέρια τα λευκά

και, στα τόσο ωραία μάτια σας, γλυκά ας φεγγοβολάει.

το σεμνό Τώρα. Εγώ έρχομαι κάθυγρος απ’ τη δρόσο,

που οι αύρες, στην κόμη μου, οι αυγινές θα κρουσταλιάσουν

την κούρασή μου αφήστε με μπροστά σας να ξαπλώσω:

στη ρέμβη της οι ωραίες στιγμές θα την αναγαλλιάσουν.

Αφήστε το κεφάλι μου στο νέο πάνω σας στήθος,

που εντός του ακόμα τα στερνά φιλιά σας αντηχούν,

ν’ αναπαυτεί απ’ την αγαθή τη θύελλα, μες στο βύθος

του ύπνου, αφού και τα μάτια σας αγάλια-αγάλια κλειούν.

(Η Ποίηση Μετά τον Ρομαντισμό, Γαλλία, Οι Καταραμένοι Ποιητές: Paul Verlaine – Σελίδα 613)

Θα ήθελα, πριν κλείσω και αυτή την εγγραφή με το γνωστό «Ένα κλικ μακριά. . .», να μιλήσουμε λίγο για το “DICERE CUM CONOR. . .” του Valerius Aedituus.

Ερευνώντας, στο διαδίκτυο για την μετάφραση του “Dicere cum conor” κατέληξα σε ένα αρχείο PDF με τίτλο “A Latin Lover in Ancient Rome”, The Ohio State University Press Columbus,  και συγγραφέα τον W. R. Johnson. Παραθέτω το σχετικό απόσπασμα από την όγδοη σελίδα του εν λόγω αρχείου PDF:

It is also Gellius who happens to quote, in the same passage, three more erotic epigrams, glittering fragments of early Roman Alexandrianism, two of them, by Valerius Aedituus, the other by Porcius Licinius, neither of whom are otherwise known to us. Here is Aedituus:

dicere cum conor curam tibi, Pamphila, cordis,

quid mi abs te quaeram, verba labris abeunt,

per pectus manat subito mihi sudor;

sic tacitus, subidus, dum pudeo, pereo.

When I, Pamphilia, struggle to express

To you my heart’s unease or tell you what

I’m asking, begging, of you, my tongue thickens,

All at once my chest with sweat is moist,

Mute as a stone, crazed as a bitch in heat,

Amazed, ashamed, I perish where I stand.

(The free translation of the final two verses is perhaps justified in part, given a text troubled with its dubious repetition of the rare word, subidus.)

Μεταφράζω, πρόχειρα, από τα Αγγλικά:

Είναι, επίσης, ο Γέλλιος ο οποίος μνημονεύει, στο ίδιο εδάφιο, τρία επιπλέον ερωτικά επιγράμματα, σπαράγματα που ακτινοβολούν πρώιμο Ρωμαϊκό Αλεξανδρισμό, δύο από τα οποία του Valerius Aedituus, και το άλλο του Porcius Licinius, κανένας από τους οποίους δεν μας είναι γνωστός με άλλο τρόπο. Ιδού το του Aedituus:

Όταν, Παμφίλη, μοχθώ να σου εκφράσω

Της καρδιάς μου την ανησυχία ή να σου πω

Τι ζητώ, εκλιπαρώντας, από εσένα, η γλώσσα μου μπερδεύεται

Αίφνης το στήθος μου μουσκεύει στον ιδρώτα

Βουβός σαν πέτρα, κομματιασμένος από ερωτική επιθυμία,

Αποσβολωμένος, γεμάτος ντροπή, εκεί που στέκω χάνομαι.

(Η ελεύθερη μετάφραση των δύο τελευταίων στίχων ίσως δικαιολογείται, εν μέρει, δεδομένου ενός κειμένου συσκοτισμένου από την αμφίβολη επανάληψη της σπάνιας λέξης, subidus.)

Αναζητώντας πληροφορίες για το «αμφίβολο» subidus, που σιγά να μην το άφηνα να περάσει έτσι, στο διαδίκτυο οδηγήθηκα στο κείμενο της εικόνας που ακολουθεί:

Όπως και να έχει, είναι φανερό ότι η μετάφραση που παραθέτει ο Άρης Δικταίος πολύ μικρή σχέση έχει με τη μετάφραση του W. R. Johnson. Είναι φανερό ότι ο πρώτος έχει αυθαιρετήσει! Και όμως! Το αποτέλεσμα είναι, θα έλεγα, υπέρ της ποιήσεως (το «ποιήσεως» για να προσαρμοστώ στο 1960)! Πολύ αμφιβάλλω, θέλω να πω, για το ότι αν είχα μπροστά μου τη μετάφραση μου, της μετάφρασης του W. R. Johnson, θα την διάλεγα για να την συμπεριλάβω στην παρούσα εγγραφή. . .

Αν τα καταφέρατε και φτάσατε μέχρι εδώ καιρός να απολαύσετε το «ένα κλικ μακριά» τραγούδι που ακολουθεί. Το δικαιούστε!

19/02/2017