1155. Ιστορίες Παλιές [3]

Στο ξεκίνημα του έτους έθεσα έναν, μικρό, στόχο για το παρόν e-ημερολόγιο. Το στόχο να έχω μέσο πλήθος πέντε (5) αναρτήσεων / εγγραφών ανά μήνα. Το τελικώς ζητούμενο είναι οι 60 εγγραφές για το έτος 2018. Δέκα περισσότερες, δηλαδή, από τις (πενήντα) εγγραφές των δύο προηγούμενων ετών. Έχοντας ήδη φτάσει στις 18 του Μάρτη, και με μόνο δύο εγγραφές μαρτιάτικες, έπρεπε κάτι να κάνω.

Με την έμπνευση απούσα, όπως σημείωσα στην προηγούμενη εγγραφή, κατέφυγα σε ένα από τα έτοιμα. Συγκεκριμένα στα «Άλλα Κείμενα». Μια συλλογή τριάντα τεσσάρων κειμένων μου με ημερομηνία γέννησης από τις 19 Μαρτίου 1975 έως τις 3 Οκτωβρίου 1984. Κείμενα στα οποία περιλαμβάνονται «Ασκήσεις Γραφής», επιστολές, “Περάσματα» και μία απομαγνητοφώνηση.

Δώδεκα από αυτά τα κείμενα έχουν ήδη αναρτηθεί στο παρόν ημερολόγιο και μπορεί κανείς να τα διαβάσει, με ενεργοποίηση της ετικέτας «ΤΑ ΑΛΛΑ ΚΕΙΜΕΝΑ», εδώ. 

Όσον αφορά το [3] του τίτλου της παρούσας ανάρτησης αυτό έχει να κάνει με την, όντως, τρίτη φορά που το «Ιστορίες Παλιές» εμφανίζεται σε τίτλο ανάρτησης του παρόντος. Η πρώτη ήταν στις 3 Ιανουαρίου 2007 και η δεύτερη την πρωτομαγιά του 2009. Αν ενδιαφέρεστε, λέμε τώρα, μπορείτε να διαβάσετε τις δύο αυτές εγγραφές εδώ και εδώ.

Από τα «Άλλα Κείμενα», λοιπόν, διάλεξα να ανεβάσω το δεύτερο κατά σειρά. Αυτό με τον τίτλο «Άσκηση Γραφής Νο 1». Ένα κείμενο γραμμένο στην βιβλιοθήκη του ΕΜΠ, στο κτηριακό συγκρότημα της Πατησίων τότε, στις 15 Απριλίου 1975. Έχουν περάσει 43 έτη από τότε που, εικοσάχρονος και γεμάτος έξαψη, έγραψα αυτό το κείμενο. 

Διαβάζοντας τώρα, το εν λόγω κείμενο, έχω ανάμεικτα αισθήματα. Υπάρχουν σημεία του που μου αρέσουν και άλλα που δίχως δεύτερη σκέψη θα τα απέρριπτα. Δεν έχω κανένα λόγο να τα βάλω με τον τότε εαυτό μου. Ότι πέρασε πέρασε έτσι όπως πέρασε. Για την ιστορία πάντως η συναναστροφή μου με τη Φ., με τα κάτω της και τα ελάχιστα πάνω της, συνεχίστηκε μέχρι τις 2 Μαρτίου 2015 που έληξε αδόξως, αν και όχι, τηρουμένων των αναλογιών, παραδόξως!

 02. ΛΕΚΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΓΡΑΦΗΣ ΝΟ 1

Λέγαμε λοιπόν πως πρέπει να γράφουμε, να γράφουμε κι όλο να γράφουμε. Αυτό για να εξοικειωθούμε με τη γλώσσα. Ακόμα για να φθάσουμε σ’ ένα σημείο ικανοποιητικής πιστότητας αποδόσεως. Είναι γεγονός ότι σκέψεις και γραπτά αναφερόμενα στις σκέψεις πολύ διαφέρουν. Ας πούμε ότι οι γραμμένες σκέψεις είναι αλύγιστες.

Τώρα τελευταία τη σκυτάλη των ερωτικών μας υποθέσεων κρατά η Φ. Εξηγώ τι ονομάζω “σκυτάλη ερωτικών υποθέσεων”. Οι ερωτικές υποθέσεις καθενός παραλληλίζονται με σκυτάλη την οποία κρατά ο κατά καιρούς απασχολών. Με απασχολεί ερωτικώς η δίπλα μου; Ε ! αυτή κρατά τη σκυτάλη. Είναι ο δρομέας. Αναλόγως με την ταχύτητά της θα προλάβει να μου παραδώσει τη σκυτάλη ή όχι. Εάν πηγαίνει αργά άλλο πρόσωπο της αρπά το ξυλαράκι. Εάν κάνει γρήγορα και μου το παραδώσει και εμένα δε μου ξεφύγει (δεχτώ) τότε ένας γύρος της σκυταλοδρομίας έκλεισε και η σκυτάλη η δική της και η δική μου ενώθηκαν και μας ενώνουν.

Θαρρώ λοιπόν πως η Φ. κρατά τη δική μου σκυτάλη. Εγώ κάθε άλλο παρά νομίζω ότι κρατώ τη δική της. Ψάχνω πάντως. Στις τελευταίες συναντήσεις μας η δεσποσύνη μας αγνόησε ερεθιστικά (βλέπε τετράδιο). Και ξαφνικά όταν τέλος πάντων πήγαμε να την αγνοήσουμε κι εμείς (στην τελευταία συνάντηση) δεν το δέχτηκε. Μπήκα στο λεωφορείο. Στο κάθισμα απέναντι στον εισπράκτορα. Δεν κοίταξα, προχώρησα, κάθισα. Μια κοπέλα ανέβηκε σε μία επόμενη στάση. Δίπλα μου ένα παντελόνι.

Σκέψη:

 - Η κοπέλα!

Γύρισα. Ήταν η Φ.

- Γεια σου τι κάνεις;

- Καλά. Εσύ; Θέλεις να σου κρατώ τα βιβλία;

Οι χείμαρροι συμβάλλουν στο ποτάμι των συλλογισμών της μόνωσης. I was flushed. Μας είδε η ΜΧ.

Είπε:

- Πρώτη φορά είδα το Νίκο έτσι ευδιάθετο.

Αλήθεια.

Τη συνόδευσα ως το φροντιστήριό της.

- Τι ώρα σχολάς;

- Εφτά και μισή.

- Ποιο λεωφορείο παίρνεις;

- Φεύγω αμέσως.

- Καλά ευχαριστώ. Χάρηκα που σε είδα.

Το βράδυ, στο 172, δε φάνηκε. Όχι θυμός όχι οργή. Απλώς θλίψη. Λέξη αντιπροσωπευτική για τις στιγμές της φυγής μου με το 172 “Αηδίες”. Το μόνο σίγουρο ότι ίσα με τα τώρα η Φ. μου έχει κοστίσει μόνο θλίψη. Γιατί μου μίλησε πρώτη; Γιατί ήλθε κοντά μου; Γιατί μου χαμογέλασε; Γιατί μου έδωσε λέξεις;

Γιατί τόσο αντιφατική; Γιατί έχει τη συμπεριφορά μιας πτώσης απροσδιόριστης κάποιου σώματος; Πάντα το συναίσθημα ότι θα χάσω. Τελικά θα χάσω.

Δεν είμαι ηττοπαθής, μα πιστεύω στην αλήθεια την από μέσα μου. Η Φ. με πολέμησε από μέσα. Έχω κλείσει τον έξω κύκλο. Χρειάζεται πόλεμος για να με προσεγγίσεις. Η Φ. με πολέμησε από μέσα. Σκέπτομαι. Σκέπτομαι. Δε μπορώ να την κρατήσω. Δεν είναι το βάρος της που δε μπορώ. Είναι το περιβάλλον της, η αδελφή της και η πορεία των απαιτήσεών της.

Είπε:

- Νίκο, φοβερό πράγμα να μην έχεις χρήματα!

Εγώ:

- Περισσότερα χρήματα περισσότερα αντικείμενα. Το ζήτημα είναι εάν θέλεις       περισσότερα αντικείμενα.

Βαδίζαμε, μιλάγαμε. I was flushed. Δεν καταλάβαινα τι αισθήματα της γεννούσα. Ποτέ δεν κατάλαβα. Γιατί τόσο αντιφατική; Γιατί τόσο αντιφατική; Αγαπά την Αθήνα γιατί έχει την Ακρόπολη, γιατί είναι ζωντανή. Σ’ έναν ποιητή δε λένε ότι αγαπούν την Ακρόπολη. Απεχθάνομαι τους επικίνδυνους ακροβατισμούς. Πάντα αυθεντικός. Πάντα αυθεντικός.

- Εγώ δεν άλλαξα καθόλου.

Η Φ. μου φανέρωσε ένα πρόσωπο υποταγμένο σε κάποια αρχή, σε κάποιο λόγο. Αλλαγή. Λείπει ένα σημαντικό ποσοστό τραχύτητας συμπεριφοράς. Έγινε πιο καλή στο λόγο. Η ειλικρίνεια ειλικρίνεια μεταξύ μας:

- Είσαι είρων;

- Όχι. Μα αν κάποιον ακριβώς σαν και μένα τον ονομάζεις είρωνα με ποιο δικαίωμα να σου πω ότι δεν είμαι;

Στη πορεία της συζήτησης:

- Δεν έχω άλλο δρόμο.

- Μην το παίρνεις τόσο τραγικά.

Δεσποινίς Φ. τι είναι τραγικό; Έχετε συναίσθηση του τραγικού; Για όνομα του Θεού ως πότε θα παίζουμε με τις λέξεις;

   Η πορεία για τη λησμονιά χρειάζεται μόνωση. Μήτε αυτή μπορώ να προσφέρω στον εαυτό μου. Ίσως ήταν καλύτερο να σταματούσα την κουβέντα στο:

- Καλά. Εσύ;

Αυτή η ανακύκλωση. Αυτή η ανακύκλωση. Γιατί μου μίλησε; Γιατί μου μίλησε; Εμμονή. Να σταματούσα την κουβέντα. Καθόλου απλό. Η Φ. είναι ζυμωμένη με τη μοναξιά μου. Τα άσχημα των μονοπωλίων. Μια εγκεφαλική ουσία πιεστική. Πότε ο εγκέφαλός μου θα βγει να πατήσει στα έδρανα;

    Όταν γράφεις αυτά που γράφεις σαν κάπως να αδειάζει το μυαλό σου. Γράφω. Γράφω. “Σ’ ευχαριστώ που μου μίλησες”. Σ’ ευχαριστώ που μου επιτρέπεις να κοιτώ την εικόνα σου και να γράφω. Ίσως δεν αξίζεις.

Παιχνίδι με τις λέξεις. Αγαπώ την εικόνα σου. Αγαπώ τα αισθήματα που μου γεννάς. Τη θλίψη που μου χάρισες την αγαπώ. Δέχτηκα το ρόλο και θα τον κρατήσω ως το τέλος. Κανένας δεν έχασε κάτι που δεν είχε. Εάν εγώ δεν την έχω μήτε αυτή θα με έχει. Εδώ η δικαίωση και η ικανοποίηση. Γιατί τόσο αντιφατική;

    Σκέφτηκα. Σκέφτηκα. Σκέφτηκα. Θα της τηλεφωνήσω. Ανακύκλωση. Δεν της τηλεφωνώ. Καταστάσεις για dt. Θα της τηλεφωνήσω. Όχι! Τηλεφώνησα. Φωνή μιας γάτας νωχελικής. Φωνή αδύναμη στη δύναμή της ή δυνατή στην αδυναμία της με κάποια αντιστροφή. Ένα ενδιαφέρον ακαδημαϊκό.

- Λένε πως μια ιδέα που δε βρίσκει θέση να καθίσει είναι ικανή να κάνει επανάσταση κι εγώ απεχθάνομαι τις επαναστάσεις. Εξ άλλου με προκαλούσε και το τηλέφωνο.

Κάποια δυσκολία να καταλάβει αρχικά ποιος ήμουν. Έφευγε.

- Τηλεφώνησε κάποια άλλη μέρα...

- Θα πάρω την Τρίτη.

     Σήμερα είναι Τρίτη. Δε θα τηλεφωνήσω. Αναρωτιέμαι γιατί αρχικά τηλεφώνησα. Δε βλέπω μέλλον χωρίς να με πληγώσει. Βεβαίως υπάρχει ακαδημαϊκό ενδιαφέρον. Υπάρχει ακόμα η ελπίδα ότι θα την αγγίξω με τις λέξεις. Ότι θα καταλάβει την εσώτερη δομή μου και θα υπάρξει μια κάποια πιθανότητα να γοητευτεί απ’ αυτή. Η ελπίδα του κέρδους θηρίο φοβερό θα μας κατασπαράξει.

    Θα της τηλεφωνήσω την Πέμπτη. Μαντεύω πως θα εξελιχθεί το όλον θέμα. Θα πέσουμε στο τέλμα της ειλικρίνειας. Κάποιο μυστήριο θα ήταν ίσως γοητευτικό. Απεχθάνομαι τα τέτοια μυστήρια με τη Φ. Υπάρχει πάντοτε η εσώτερη δομή. Πέρα από την ειλικρίνεια είναι η κατανόηση. Έρχεται μετά ο λυρισμός και το ενδιαφέρον που εξυψώνει. Η βοήθεια που δίνεις και παίρνεις. Η στάση η σωστή η σύμφωνη με το νόημα του κόσμου. Η αντρίκεια στάση η θαρρετή.

Χίμαιρες. Χίμαιρες. Κι ένα σπαθί που ακονίζεται σ’ όλη την πορεία να πέσει να με κόψει. Γιατί γίνηκε όπως γίνηκε και γιατί θα γίνει όπως θα γίνει; Και μια ιδέα που βρίσκει θέση να καθίσει είναι ικανή να κάνει επανάσταση. Τα λεκτικά λουτρά, τα λεκτικά στροβιλίσματα. Κι η μοναξιά μου θηρίο ελπίδας. Γράφω πάντα με το προαίσθημα και την επιθυμία ότι κάποιος απόγονος θα διαβάσει αυτές τις γραμμές και θα με νιώσει. Το έτος 1975 μ.Χ., στη βιβλιοθήκη του ΕΜΠ, γράφω την πρώτη μου λεκτική άσκηση.

     Τώρα θα μπορούσα να δείξω τόσα πράγματα στη Φ. ή σ’ όποια μου παραδώσει τη σκυτάλη μου. Θα μπορούσα να μιλήσω για τη μαγεία των τριών διαστάσεων. Για την ομορφιά των χρωμάτων. Κι ακόμα για την πραγματικότητα των λεωφορείων και των μικρών κοριτσιών. Με επηρέασε ο καιρός κι οι νύχτες μου όσο πάνε και δυσκολεύουν. Μαζεύτηκαν πολλά τα που θα έπρεπε να δώσω. Την Πέμπτη θα γνωρίζω περισσότερα για τη Φ. απ’ ότι τώρα. Δεν είναι απλό να της ειπείς “Δεσποινίς θα αρχίσω μία πορεία προς το είναι σας” και να το δεχτεί. Το θέμα της Φ. μήτε κλείνει μήτε εξαντλείται σε μερικές γραμμές. Κουβαλώ, ίσως, μέσα μου την πτώση των πραγμάτων ανάμεσα σ’ εκείνη και σ’ εμένα.

     Δε θέλω να ξοδευτώ αδικαίωτα. Προσεγγίζω τη Φ. μ’ όλη την αξιοπρέπεια ενός ανθρώπου που γνωρίζει ότι η ψυχή του και η δομή του κάτι αξίζει. Δε θέλω να της γίνω φορτικός και δε θα γίνω.

Απλώς θέλω να μάθω το “γιατί τόσο αντιφατική;”. Την αισθάνομαι ν’ απλώνει το χέρι της και ακριβώς τη στιγμή της προσφοράς να το τραβά πίσω σαν κάτι να την καίει. Ίσως μάθω...

15 Απρίλη 1975 / Βιβλιοθήκη ΕΜΠ

Ένα κλικ μακριά οι Captain And Tennille τραγουδούν “Love Will Keep Us Together”. Τραγούδι του 1975, βεβαίως!

18/03/2018

1154. Συμποτικά Επιγράμματα

Τις μέρες αυτές η έμπνευση μού έχει γυρίσει την, καθόλου ελκυστική, πλάτη της. Από τη μία, λοιπόν, αυτό και από την άλλη η επιθυμία να καταθέσω ακόμα μία εγγραφή. Να πετάξω, δηλαδή, ακόμα ένα χαλικάκι στο πηγάδι του χρόνου. Πώς, γιατί και, κυρίως, για ποιους προτιμώ να μην το συζητήσω. Η προηγούμενη εγγραφή είχε να κάνει με την Παλατινή Ανθολογία. Η παρούσα ομοίως. Μόνο που αυτή τη φορά θα αφήσουμε το, έτσι και αλλιώς αγαπημένο, πέμπτο βιβλίο της (τα «Ερωτικά») και θα περάσουμε στο ενδέκατο. Συγκεκριμένα στα 64 πρώτα επιγράμματα του, τα «Συμποτικά». Σημειώστε ότι, πάντα στο ενδέκατο βιβλίο, ακολουθούν άλλα 378 επιγράμματα τα οποία συναποτελούν τα «σκωπτικά».

Τα 64 «συμποτικά» αυτά επιγράμματα υπάρχουν (και) στο εξαιρετικό βιβλίο «ΣΥΜΠΟΤΙΚΑ ΕΠΙΓΡΑΜΜΑΤΑ» (Άγρας, 2009 – ISBN 978-960-325-823-0) με εκτεταμένη εισαγωγή, μετάφραση,  σχόλια και σύντομα βιογραφικά των ποιητών του Παντελή Μπουκάλα.

Παραθέτω το κείμενο που υπάρχει στο οπισθόφυλλο του συγκεκριμένου βιβλίου:

ΑΠΕΡΑΝΤΟ ΤΟ ΟΙΝΙΟΝ ΠΕΛΑΓΟΣ, όπως σχηματίστηκε στη διαδρομή χιλιετιών από στίχους που ύμνησαν το κρασί. Από τον Όμηρο, τον Ανακρέοντα, τον Θέογνι, τον Αριστοφάνη και τον Ευριπίδη ώς τον Φιλόδημο και τον Παλλάδα, και από τον βυζαντινό Κρασοπατέρα στον Αθανάσιο Χριστόπουλο αλλά και στον Καβάφη και τον Καρυωτάκη, η ελληνική ποίηση (όπως βέβαια και η ποίηση πολλών άλλων γλωσσών, με δημιουργούς σαν τον Ομάρ Καγιάμ και τον Μπωντλαίρ) τίμησε όπως άρμοζε το δώρο του Διόνυσου. Το ανέδειξε λοιπόν ως πηγή τέρψης αλλά και ως μέθοδο λήθης της βαριάς βιοτικής μέριμνας, ως κάτοπτρο της εσώτερης αλήθειας μας, ως μέτρο του έρωτα, ως μία επιπλέον μούσα και ως προθυμότατο θεράποντα της συντροφιάς που φιλοσοφεί ή φιλολογεί κουτσοπίνοντας.

Τα 64 επιγράμματα του 11ου βιβλίου της Παλατινής Ανθολογίας που μας έχουν παραδοθεί ως συμποτικά, δημιουργήματα με αναγνωρισμένο τον πατέρα τους (τον Αγαθία τον Σχολαστικό, τον Αλκαίο τον Μεσσήνιο, τον Αντίπατρο τον Θεσσαλονικέα, τον Αυτομέδοντα Κυζικηνό, τον Διογένη Ζωνά, τον Λουκίλλιο, τον Μακηδόνιο τον ύπατο, τον Μάρκο Αργεντάριο, τον Νίκαρχο, τον Παλλάδα, τον Παύλο Σιλεντιάριο, τον Στράτωνα, τον Φιλόδημο κ.ά.) ή άδηλα, οιονεί δημοτικά, καλύπτουν σχεδόν μία χιλιετία, από τον 3ο αι. π.Χ. έως τον 6ο αι. μ.Χ. Οι ποιητές τους παραλαμβάνουν την οινική σκυτάλη από τους μεγάλους προδρόμους τους, αλλά και από τους φιλοσόφους, για να τραγουδήσουν το κρασί και να παραδώσουν με τη σειρά τους την οπτική και τα μοτίβα τους στις επόμενες γενιές. Για να γίνει έτσι το «δος πιέειν» του Παλλάδα «δότε να πιω» στον Καβάφη, «βάλε να πιω» στη Μυρτιώτισσα και «βάλε μου να πιω και ξαναβάλε μου» στο λαϊκό τραγούδι.

Το έχω ξαναγράψει (εδώ):

Λατρεύω τα βιβλία στα οποία δεν υπάρχει αυτό το απωθητικό “Απαγορεύεται να αντιγράψετε να . . . και να . . .”!

Λοιπόν, το βιβλίο του Παντελή Μπουκάλα είναι ένα από αυτά.

Έχω, συνεπώς, την άνεση να μοιραστώ μαζί σας:

Το αρχαίο κείμενο:

29. ΑΥΤΟΜΕΔΟΝΤΟΣ

Πέμπε, κάλει· πάντ' ἐστὶν ἕτοιμά σοι. ἢν δέ τις ἔλθῃ,

 τί πρήξεις; σαυτῷ δὸς λόγον, Αὐτόμεδον.

αὕτη γὰρ λαχάνου σαθρωτέρη ἡ πρὶν ἀκαμπὴς

 ζῶσα νεκρὰ μηρῶν πᾶσα δέδυκεν ἔσω.

πόλλ' ἐπὶ σοὶ γελάσουσιν, ἀνάρμενος ἂν παραβάλλῃ

 πλώειν τὴν κώπην μηκέτ' ἔχων ἐρέτου.  

Τη μετάφραση του Παντελή Μπουκάλα:

Ωραία, λοιπόν, στείλε να την καλέσεις, Αυτομέδοντα.

Τα πάντα έτοιμα. Μα αν τύχει κι έρθει, τι θα πράξεις;

Για σκέψου το. Άκαμπτη μια φορά κι έναν καιρό η λεγάμενή σου

και τώρα μαλακότερη κι από ’να σέλινο, έδυσε

ανάμεσα στα σκέλια σου. Μπαίγνιο θα γίνεις, αν δίχως άρμενα

να πλεύσεις βουληθείς, σαν κωπηλάτης που δεν έχει πια κουπί.

Την εισαγωγή από το σχόλιο του για το εν λόγω επίγραμμα:

Τα γεράματα (καθολικήν πήρωσιν τα χαρακτήριζε ο Δημόκριτος) και την ερωτική τους ανημπόρια ελεεινολογεί, με τον δικό του τρόπο, το εξής δημοτικό, ανθολογημένο από τον Νικόλαο Πολίτη:

Σε είδα και σε λυπήθηκα οπό ’χεις γέρον άντρα!

Βάλε φαρμάκι στο γυαλί, φαρμάκωσ’ τον το γέρο,

και παρ’ εμέ το νιο παιδί, τ’ όμορφο παλικάρι,

να σε ταΐζω ζάχαρη, να σε ποτίζω, μόσκο,

να σε χορτάσω φίλημα. Να σε σφιχταγκαλιάσω.

Τι απάντησε και τι έγραψε η κόρη του συγκεκριμένου τραγουδιού δεν το ξέρουμε.

. . .

Και το σύντομο βιογραφικό σημείωμα για τον συγγραφέα του επιγράμματος:

ΑΥΤΟΜΕΔΩΝ ΚΥΖΙΚΙΝΟΣ: Ποιητής του 1ου αιώνα μ.Χ. Η σατιρική του διάθεση αποτυπώθηκε σε συμποτικά και σκωπτικά επιγράμματα, δεκατρία από τα οποία αποθησαυρίστηκαν στην Παλατινή. Στο προοίμιο του Στεφάνου του ο Φίλιππος τον παρουσιάζει με τον κισσό.

Περισσότερα για τον Αυτομέδοντα μπορεί κανείς να διαβάσει στην Βικιπαίδεια εδώ.

Για δε την Κύζικο αντιγράφω, και πάλι, από την Βικιπαίδεια:

Η Κύζικος ήταν αρχαία μικρασιατική πόλη στη Μικρά Φρυγία (Μυσία), κοντά στην Προποντίδα. Ήταν αποικία των Μιλήσιων.
Ιδρυτής της θεωρείται ο ήρωας Κύζικος, που βοήθησε στην επιτυχία της Αργοναυτικής Εκστρατείας. Η πόλη είχε αναδειχτεί μία από τις σπουδαιότερες ελληνικές πόλεις της Μικράς Ασίας, ξακουστή για την αλιεία και τους στατήρες της από ήλεκτρο, που χρησιμοποιήθηκαν πολύ μέχρι και την εποχή του Μεγάλου Αλεξάνδρου (κυζικηνοί στατήρες). Οι επιγραφές, οι περιγραφές και όλα τα ερείπια εμφανίζουν την Κύζικο ως εξαιρετικά αναπτυγμένη πόλη, πλούσια και σπουδαίο εμπορικό κέντρο. Έξω από τις ακτές της ο Αλκιβιάδης καταναυμάχησε τους Λακεδαιμόνιους το 410 π.Χ. Την εποχή της ρωμαϊκής κυριαρχίας ήταν σχεδόν ελεύθερη και στη βυζαντινή περίοδο εξακολούθησε να ακμάζει.
Τελικά καταστράφηκε από σεισμό το 943 μ.Χ. και κυριολεκτικά ισοπεδώθηκε.

Για σήμερα αφτά!

Ένα κλικ μακριά ο Δημήτρης Κοντογιάννης στο «Κοτλέ Παντελονάκι» από το δεύτερο δίσκο του Νίκου Ξυδάκη «Τα Δήθεν» (1979) σε στίχους του Μανώλη Ρασούλη. Σήμερα που ο μέγιστος Νίκος Ξυδάκης έχει γενέθλια και από βάθη καρδίας του ευχόμαστε Έτη Πολλά, με Υγεία και Υψηλή Δημιουργία.

17/03/2018

1153. Ρουφίνος, Μελίτη

Επιστροφή σε μία από τις μεγάλες αγάπες μου. Την Παλατινή Ανθολογία και συγκεκριμένα στο Πέμπτο Βιβλίο της. Αυτό που είναι αφιερωμένο στα ερωτικά επιγράμματα. Από το βιβλίο αυτό, λοιπόν, επιλέγω να μεταφέρω και να σας συστήσω, ίσως, ένα ακόμα επίγραμμα του Ρουφίνου. Αυτό με αύξοντα αριθμό δεκαπέντε (στο Πέμπτο βιβλίο).

Προηγείται το αρχικό/αρχαίο κείμενο του επιγράμματος:

5.15 ΡΟΥΦΙΝΟΥ

Ποῦ νῦν Πραξιτέλης; ποῦ δ΄ αἱ χέρες αἱ Πολυκλείτου,
αὐταῖς πρόσθε τέχναις πνεῦμα χαριζόμεναι;
τίς πλοκάμους Μελίτης εὐώδεας ἢ πυρόεντα
ὄμματα καὶ δειρῆς φέγγος ἀποπλάσεται;
ποῦ πλάσται, ποῦ δ΄ εἰσὶ λιθοξόοι; ἔπρεπε τῇδε
μορφῇ νηὸν ἔχειν ὡς μακάρων ξοάνῳ.

Ακολουθεί μετάφρασή του της ταπεινότητάς μου:

Πού είναι τώρα ο Πραξιτέλης; πού τα χέρια του Πολύκλειτου, αυτά που, στις τέχνες τις παλιές, χάριζαν πνοή; ποιος θα αναπαραστήσει τις ευωδιαστές πλεξίδες της Μελίτης ή τα πυρωμένα μάτια της και το φέγγος του λαιμού της; πού οι γλύπτες, πού είναι οι λιθοξόοι; τέτοια μορφή θα έπρεπε να έχει ναό όπως των μακάρων το ξόανο.

Κάθε φορά που μεταφράζω από τα αρχαία Ελληνικά έχω απόλυτη αίσθηση της αδυναμίας μου. Αισθάνομαι την ανάγκη να δηλώσω ότι δεν είμαι φιλόλογος, δεν έχω επιστημονική γνώση του αντικειμένου. Εκείνο που έχω είναι αγάπη και ευαισθησία, θαρρώ, για την Ελληνική  γλώσσα. Αυτό είναι που μου επιτρέπει να επιχειρώ τέτοια έργα και να εκτίθεμαι δημοσιοποιώντας τα.

Θέλω για μία ακόμα φορά να σημειώσω ότι, για εμένα τουλάχιστον, τη σημασία την έχει το αρχικό, αρχαίο κείμενο. Έχουμε το προνόμιο να μιλάμε μια γλώσσα με ιστορία χιλιάδων ετών πολλές λέξεις της οποίας εξακολουθούμε να χρησιμοποιούμε, αν και πολλές φορές με διαφοροποιημένη έννοια. Αυτό, λοιπόν, που προσωπικά ζητώ από μία μετάφραση αρχαίου Ελληνικού κειμένου είναι να με βοηθήσει να νιώσω και να χαρώ την ομορφιά του αρχαίου κειμένου.

Η μετάφραση είναι ένα βοηθητικό κείμενο στο οποίο, κατά τη γνώμη μου, περίφραση και αυθαίρετες προσθήκες (ονόματα δεν (ξανα)λέμε, υπολήψεις δεν θίγουμε!) θα πρέπει, αυστηρά, να αποφεύγονται. Αυτός είναι και ο λόγος που, στις όποιες μεταφράσεις τολμήσω, προσπαθώ να κρατηθώ όσο πιο κοντά στο αρχικό κείμενο γίνεται.

Τη μετάφραση του συγκεκριμένου επιγράμματος την έχω, ούτε λίγο – ούτε πολύ, σε οκτώ (8) βιβλία. Και τα οκτώ τα ξεφύλλισα, και στα οκτώ διάβασα τη μετάφραση. Καμία δε με κέρδισε, με εξαίρεση ίσως αυτή του Ανδρέα Λεντάκη. Στις περισσότερες, είχε τρυπώσει η περίφραση. Η λέξη που με δυσκόλεψε ήταν η «ἀποπλάσεται». Άνοιξα το Λεξικό της Ελληνικής Γλώσσας του Παπύρου. Στη σελίδα 276, του δεύτερου τόμου, διάβασα:

Αποπλάσσομαι (Α): απομιμούμαι, αναπαριστώ.

Κράτησα, όπως θα είδατε, το αναπαριστώ μεταφράζοντας το «ἀποπλάσεται» σαν   «αναπαραστήσει».

Στις οκτώ μεταφράσεις του επιγράμματος, που πιο πάνω αναφέρω, χρησιμοποιήθηκαν οι λέξεις:

Απεικονίσει, πλάσει (τρεις μεταφράσεις), αναπλάσει, αποτυπώσει (δύο μεταφράσεις) και ανιστορήσει.

Για την ιστορία, πρόκειται για μεταφράσεις που περιέχονται στα βιβλία:

«500 Ποιήματα από την Παλατινή Ανθολογία», δωρικός 1987, Ανδρέας Λεντάκης.

«Ερωτικά Επιγράμματα», στιγμή, Νίκος Χ. Χουρμουζιάδης

«Τα Επιγράμματα του Ρουφίνου», βιβλιοπωλείο της Εστίας, Τάσος Ρούσσος.

«Ρουφίνου Επιγράμματα Ερωτικά», Πατάκης, Κώστας Χωρεάνθης

«Ρουφίνου Ερωτικά Επιγράμματα», Ηριδανός, Γιάννης Δάλας.

«Αρχαία Ελληνικά Ερωτικά Επιγράμματα», Α. Α. Λιβάνης, Νίκος Μουλακάκης

«Ανθολογία Ελληνική – Δεύτερος Τόμος», Κάκτος, Συλλογικό Έργο και

«Των Εραστών Τα μάτια Είναι πάντα σα βροχή. . .», Gutenberg, Γιώργος Κεντρωτής.

Στο «Ρουφίνου Επιγράμματα Ερωτικά», του Κώστα Χωρεάνθη, μάλιστα υπάρχει η πιο κάτω υποσημείωση για το «ὡς μακάρων ξοάνῳ»,  το οποίο μεταφράζεται σαν «καθώς στα ξόανα των μακάρων»:

Πρόκειται για πολύ αρχαία αγάλματα θεών, πελεκημένα («εξεσμένα», γι’ αυτό και: «ξόανα») σε ξύλο, μ’ ένα πρωτόγονο ύφος· ακόμα, για αρχαϊκά, από πέτρα ή μάρμαρο. Λέγονταν και «παλλάδια» και τα τιμούσαν ιδιαίτερα στις πόλεις, όπου ίδρυαν ναούς για να τα εναποθέσουν.

Όσο για το «μακάρων» (γενική πληθυντικού του «μάκαρ») αντιγράφω, από την: «Πύλη για την Ελληνική Γλώσσα»:

μάκαρ, -ᾰρος, ὁ, θηλ. μάκαιρα και μάκαρ· I. ευλογημένος, ευτυχισμένος, λέγεται για θεούς, σε αντίθ. προς τους θνητούς ανθρώπους, σε Ομήρ. Ιλ.· απόλ. (ως ουσ.) μάκαρες, ευλογημένοι, σε Ομήρ. Οδ., Ησίοδ., Πίνδ., Τραγ. II. λέγεται για ανθρώπους, ευτυχισμένος, καλότυχος, ὦ μάκαρ Ἀτρείδη, σε Ομήρ. Ιλ.· ομοίως, μάκαιρα ἑστία, κ.λπ., σε Πίνδ.· ιδίως, πλούσιος, ἀνδρὸς μάκαρος κατ' ἄρουραν, σε Ομήρ. Ιλ. III. μάκαρες επίσης νοούνται οι νεκροί, ως ασφαλείς από τις κακοτυχίες της ζωής, σε Ησίοδ.· μακάρων νῆσοι, τα Νησιά των Μακάρων (στον ωκεανό που βρίσκεται στο ακρότατο όριο της Δύσης), όπου οι ήρωες και οι ημίθεοι απολάμβαναν αιώνια ανάπαυση, στον ίδ., Πίνδ. IV.συγκρ. μακάρτερος, υπερθ. μακάρτατος, σε Ομήρ. Οδ.

Ό,τι, μέχρι τώρα συμπεριλαμβανομένης και της σημερινής εγγραφής, έχω αναρτήσει στο παρόν και αφορά την Παλατινή Ανθολογία μπορείτε να το διαβάσετε εδώ.

Καλό βραδάκι, Καλή Εβδομάδα!

Ένα κλικ μακριά το κλασικό και σαραντάχρονο: «Κανείς Εδώ Δεν Τραγουδά» με τον Νίκο Παπάζογλου, σε μουσική του ίδιου και στίχους του Τάκη Σιμώτα, από το πρώτο άλμπουμ του Νίκου Ξυδάκη «Η Εκδίκηση της Γυφτιάς»:

04/03/2018