Την
Πέμπτη, 16 Μαρτίου 2023, και στην εγγραφή:
1455. Ένας, Τσαπατσούλης, εκδότης
Είχα την ευκαιρία να σχολιάσω τα, κατά τη γνώμη μου, κακώς κείμενα μια συγκεκριμένης έκδοσης.
Σήμερα θα πράξω ομοίως για μία άλλη έκδοση του ίδιου, φευ, εκδότη o οποίος μοιάζει να υπερασπίζεται με συνέπεια αυτό το «τσαπατσούλης».
Στην, πιο πάνω, εγγραφή 1455 μίλησα κυρίως για μεταφραστικές αστοχίες, το σημερινό θέμα είναι κυρίως οι μη Ελληνικές λέξεις / φράσεις στην μετάφραση του μυθιστορήματος «Το Μαγικό Βουνό», του Τόμας Μαν, που διάβασα -αλλά όχι μόνο.
Δεν θα κουραστώ, λοιπόν, να επαναλαμβάνω πως θεωρώ απαράδεκτο να κυκλοφορούν μεταφράσεις στα Ελληνικά στις οποίες υπάρχουν αμετάφραστες λέξεις / φράσεις επειδή, κυρίως, έτσι εμφανίζονται στο πρωτότυπο. Για τέτοιες περιπτώσεις υπάρχουν οι σημειώσεις, οι υποσημειώσεις, τα γλωσσάρια κι εγώ δεν ξέρω άλλο τι.
Το πρόβλημα είναι πιο έντονο όταν μιλάμε για μεγάλα, κλασικά έργα, όπως το «Μαγικό Βουνό», που τέτοιες πρακτικές δείχνουν ασύγγνωστη αδιαφορία και πλήρη περιφρόνηση στο συνειδητό αναγνώστη.
Και αυτό ακριβώς αισθάνθηκα, αδιαφορία και περιφρόνηση, διαβάζοντας την, σε δύο τόμους, συγκεκριμένη μετάφραση. Δεν ήταν μόνο τα αμετάφραστα. Ήταν και κάτι «πλέιντ», «πόρτερ», «μπελ-ετάζ», «σω-φρουά», «πλυμώ» και άλλα για τα οποία όποιος κατάλαβε, κατάλαβε!
Επειδή δεν το μολυβάκι από το χέρι μου απουσιάζει όταν διαβάζω, και υπογράμμισα και σημείωσα. Όταν ολοκλήρωσα την ανάγνωση μπήκα στον πειρασμό να μεταφράσω τα αμετάφραστα να εξηγήσω, τα για εμένα τουλάχιστον, ανεξήγητα και να βρω το τι σημαίνουν και κάποιες λέξεις στα Ελληνικά. Όπως γνωρίζουν οι, τακτικοί τουλάχιστον, αναγνώστες του παρόντος ημερολογίου σε αυτού του είδους τους πειρασμούς ενδίδω ευθύς!
Κατέβασα, λοιπόν την Αγγλική μετάφραση του έργου, από την Helen Tracy Lowe-Porter, σε μορφή epub -για να έχω κι άλλο ένα κείμενο αναφοράς- την φόρτωσα στο Calibre – 64 bit, άνοιξα λεξικά και ΤΝ (Τεχνητή Νοημοσύνη), στον Η/Υ πάντα, και. . . έπεσα με τα μούτρα!
Πριν περάσουμε στα ευρήματά μου να σας πω ότι η έκδοση που είχα στα χέρια μου ήταν του 1995 και σ’ αυτήν δεν αναφέρεται κάποιος επιμελητής (που και ν’ αναφερόταν σιγά να μην το πίστευα!). Τους δύο τόμους του έργου τους είχα αγοράσει την Παρασκευή, 8 Νοεμβρίου 2013, από την «Πρωτοπορία». Κόστος: 12,23Χ2=24,46 €. Απ’ ό,τι καταλάβατε, αργώ αλλά δεν ξεχνώ (τα αδιάβαστα στις βιβλιοθήκες και τα ντουλάπια μου βιβλία). Το έκτασης χιλίων διακοσίων σαράντα τριών (1243) σελίδων «Μαγικό Βουνό» το διάβασα σε δεκαέξι ημέρες. Από την Κυριακή, 1 Μαρτίου έως και τη Δευτέρα, 16 Μαρτίου 2026.
Για πάμε να δούμε την, κατά τόμο και «Αριθμός Σελίδας, Λέξη / Φράση [] Εξήγηση» , εργασία μου. . .
Α΄ ΤΟΜΟΣ
8 το πλέιντ του τυλιγμένο ρολό [] Στην Αγγλική μετάφραση το πλέιντ μεταφράζεται travelling-rug, ταξιδιωτική κουβέρτα.
14 καθώς οι δύο καφετήδες ξεκινούσαν [] καθώς τα δύο καφετιά άλογα ξεκινούσαν.
14 θα την ξίδρωνα (την μόρφωση) στην υπηρεσία. . . [] ε!;
27 αν είχαν εδώ πόρτερ [] Αν είχαν εδώ αχθοφόρο.
31 cold-cream [] Κρέμα προσώπου.
33 από τη μπελ-ετάζ [] μπελ-ετάζ (bel-étage, από τα γαλλικά "όμορφος όροφος") είναι ο κύριος, εντυπωσιακός όροφος ενός κτιρίου, συνήθως ο πρώτος υπερυψωμένος πάνω από το ισόγειο.
33 στούκο [] Στόκος!
43 ένα πλισέ φρίλι [] Το φρίλι (αγγλικά: frill/frilly) στην ενδυμασία αναφέρεται σε βολάν, σούρες ή διακοσμητικές πτυχώσεις υφάσματος, που είναι ραμμένες κατά μήκος της μίας πλευράς τους (συνήθως σε λαιμόκοψη, μανίκια ή στο στρίφωμα) και αφήνουν την άλλη πλευρά ελεύθερη να πέφτει κυματιστά.
50 tomato catsup [] αγγλιστί το γνωστό tomato ketchup!
63 με σώβρακο από φιλ ντ' εκός [] Στην Αγγλική μετάφραση "Scotch-thread", σκωτσέζικη ύφανση.
68 Tous-les-des [] Αμφότεροι.
73 εξωτερικότητες [] μου χτύπησε!
76 εκχυμώδη γαλάζια μάτια [] εκχυμώδης: ο που εκβάλλει χυμό.
78 sine pecunia [] Χωρίς Χρήματα.
78 tuberculosis pulmomum [] Πνευμονική φυματίωση.
98 O salute, O Satana, O ribellione, O forza vindice della ragione! [] Ω υγεία, ω Σατανά, ω εξέγερση, ω εκδικητική δύναμη της λογικής!
99 homo humanus [] Ανθρώπινος άνθρωπος» ή, πιο φυσικά, καλλιεργημένος / πολιτισμένος άνθρωπος.
100 Der Vogelfanger bin ich ja, heissa, hopsassa! [] Ένας κυνηγός πτηνών τολμηρός μέσα μου, βλέπεις, γελάει ασταμάτητα χαρούμενα!
101 stets lustig [] Γελώντας για πάντα.
106 in abstracto [] Αφηρημένα.
122 petits chevaux [] Το “Petits chevaux” (γαλλικά: «μικρά αλογάκια») είναι ένα κλασικό επιτραπέζιο παιχνίδι, με τέσσερα χρωματιστά αλογάκια, για κάθε παίκτη, που παίζεται με ένα ζάρι (κάτι σαν τον δικό μας «γκρινιάρη», υποθέτω).
124 crème d' orge [] Κρέμα κριθαριού.
138 πούμπερνικελ [] Σκούρο, πυκνό ψωμί από σίκαλη.
139 τσέστερ [] Κίτρινο/πορτοκαλί ημίσκληρο τυρί.
140 λαίντλερ [] Παραδοσιακός λαϊκός χορός της Κεντρικής Ευρώπης.
151 ευηχία [] Τι λέξη!
152 πατζάκι [] Μπατζάκι (αμ πώς!).
159 uomo letterato [] Άνθρωπος των γραμμάτων.
159 idioma gentile [] Ευγενική γλώσσα.
162, 248, 533 placet experiri [] Ας πειραματιστούμε.
177 ad penates [] Προς το σπίτι.
181 Tous les dé, monsieur [] Αμφότεροι, κύριε.
181 Tous les dé, vous savez [] Αμφότεροι, ξέρετε.
181 Je le sais, madame [] Το ξέρω, κυρία.
181 et je le regrette beaucoup [] και λυπάμαι πολύ γι' αυτό.
193 ένα σω-φρουά από κοτόπουλο [] chaud-froid, γαλλικά για το «ζεστό-κρύο», είναι ένας όρος της γαλλικής γαστρονομίας που αναφέρεται σε ένα πιάτο το οποίο μαγειρεύεται ζεστό αλλά σερβίρεται κρύο, καλυμμένο με μια ειδική αδιαφανή σάλτσα και ζελέ.
207 Depêchez-vous, monsieur [] Βιαστείτε, κύριε.
207 La conférence de M. Krokowski vient de commencer [] Η διάλεξη του κυρίου Κροκόφσκι μόλις ξεκίνησε.
251 με γλυκό κρασί και κάτι μπαιζέ. . . [] Στην Αγγλική μετάφραση "enjoying punch and kisses": απολαμβάνοντας ποντς και ασπασμούς. Βγάλτε συμπέρασμα!
252 in Baccho et ceteris [] "στον Βάκχο και στα λοιπά" (ή "στο κρασί και στα υπόλοιπα") χρησιμοποιείται για να περιγράψει την επιπολαιότητα ή τις απολαύσεις των ενοίκων του σανατορίου.
254 carbonaro [] καρμπονάρος, μέλος μυστικής επαναστατικής οργάνωσης.
264 donna gentil e pietosa [] Ευγενική και πονετική κυρία.
276 un, on me dit, que vous avez pris froid [] Ε, μου είπαν ότι κρυολογήσατε.
276 I hear you have caught a cold [] μαθαίνω πως κρυολογήσατε.
289 mortis causa [] αιτία θανάτου.
294 Un poco piu presto, signori! [] Λίγο πιο γρήγορα, κύριοι!
314 με το πλυμώ του στη ράχη [] Στην Αγγλική μετάφραση "down quilt"- πουπουλένιο πάπλωμα.
320 orbis pictus [] Εικονογραφημένος Κόσμος. Αναφορά στο βιβλίο “Orbis Pictus” ή “Orbis Sensualium Pictus” του Ιωάννη Αμωσού Κομένιου [1658].
363 ισχναδράχτινο [] Ω!
369 Grazie tanto! [] Ευχαριστώ πολύ!
378 omelette en surprise [] Η Omelette en surprise (γνωστή και ως Baked Alaska ή Omelette Norvégienne) είναι ένα εντυπωσιακό επιδόρπιο που αποτελείται από παγωτό τοποθετημένο πάνω σε παντεσπάνι, καλυμμένο με μαρέγκα και ψημένο γρήγορα σε πολύ δυνατό φούρνο ή με φλόγιστρο.
381 vacuum [] Κενό, βεβαίως, αλλά εν προκειμένω, υποθέτω, είδος μασάζ για λιπογλυπτική σώματος.
393 La fleur que tu m'avais jetée [] Το λουλούδι που μου είχες πετάξει. Πρόκειται για την πασίγνωστη «Άρια του Λουλουδιού» από την όπερα Κάρμεν του Ζορζ Μπιζέ. Σε αυτό το σημείο, ο Δον Χοσέ εξομολογείται τον έρωτά του στην Κάρμεν, δείχνοντάς της το φυλαχτό-λουλούδι που κράτησε όσο ήταν στη φυλακή.
399 Pas de quoi, madame [] Παρακαλώ, κυρία μου.
405 Carpe diem [] Άδραξε τη μέρα.
405 Menschheitsfortschritt [] Πρόοδος της ανθρωπότητας.
415 classicismo [] κλασικότητα.
418 καμιά αντίφαση, δεν υποτρέπει σε χριστιανική υποκρισία [] ε;!
419 Humaniora [] ή Studia Humanitatis, οι ανθρωπιστικές επιστήμες - ο κλάδος των ακαδημαϊκών σπουδών που μελετά τον άνθρωπο, τον πολιτισμό του, τις αξίες, τη σκέψη, την ιστορία και τη γλώσσα του.
424 Anch’ io sono pittore [] κι εγώ είμαι ζωγράφος. Φράση που αποδίδεται παραδοσιακά στον Ιταλό αναγεννησιακό καλλιτέχνη Correggio, ο οποίος φέρεται να την είπε με θαυμασμό βλέποντας έναν πίνακα του Ραφαήλ.
427 Σεγκάντι [] Στην Αγγλική μετάφραση: Segantini. Ο Τζοβάννι Σεγκαντίνι ήταν Ιταλός ζωγράφος, γνωστός για τις μεγάλες ποιμενικές του τοπιογραφίες των Άλπεων.
431 επίκανθος [] (ανατομία) δερματική πτυχή στον κανθό, στην εσωτερική γωνία του ματιού που είναι κοντά στη μύτη.
437 κωνάριο [] Η επίφυση ή κωνάριο είναι ένας μικρός ενδοκρινής αδένας και βρίσκεται στο κέντρο του εγκεφάλου, κοντά στον υποθάλαμο. Η επίφυση αυτή είναι ο αδένας που παράγει την ορμόνη μελατονίνη.
441 γοβιός [] μικρόσωμο θαλάσσιο ή του γλυκού νερού ψάρι, που διαθέτει χαρακτηριστικά σμιχτά μάτια και αγκαθωτά πτερύγια και προσκολλάται σε βράχια με τα κοιλιακά του πτερύγια που σχηματίζουν βεντούζα (κωβιός, κοκοβιός / κοκωβιός).
445 une destruction organique [] μια οργανική καταστροφή.
466 το πρωταρχικό ζώο, η γαστερούλη, [] Πουθενά η γαστερούλη! Απορία ψάλτου βηξ!
491 Sit tibi terra levis. Requiem aeternam dona ei, Domine [] Αυτές οι λατινικές φράσεις αποτελούν κλασικές νεκρώσιμες ευχές. Το «Sit tibi terra levis» σημαίνει «Είθε η γη να σου είναι ελαφριά» (αρχαία ρωμαϊκή επιγραφή), ενώ το «Requiem aeternam dona ei, Domine» σημαίνει «Αιώνια ανάπαυση δώσε σε αυτόν/αυτήν, Κύριε».
493 Leise, leise, fromme Weise [] "«Leise, leise, fromme Weise» είναι μια διάσημη άρια από την όπερα ""Ο Ελεύθερος Σκοπευτής (Der Freischütz)"" του Καρλ Μαρία φον Βέμπερ. Στα ελληνικά, ο τίτλος και οι στίχοι μεταφράζονται ως «Σιγανή, γλυκιά προσευχή» ή «Χαμηλά, χαμηλά, ευσεβής μελωδία». Πρόκειται για τη σκηνή όπου η ηρωίδα, η Αγκάτε (Agathe), προσεύχεται τη νύχτα κάτω από το φως του φεγγαριού, περιμένοντας τον αγαπημένο της."
494 ad penatem [] ad penates, υποθέτω ήθελε να πει ο ποιητής, "προς το σπίτι", δηλαδή [Σελίδα 177].
516 son seul et dernier fils, qui allait mourir aussi [] μόνος και τελευταίος του γιος, που έμελλε να πεθάνει κι αυτός.
517 Tous les dé, vous comprenez, messiés—premièrement l’un et maintenant l’autre. [] Αμφότεροι, καταλαβαίνετε, κύριοι — πρώτα ο ένας και τώρα ο άλλος.
517 comme heros, à l’espagnol, like his young brother, de même quo son fier jeune frère Fernando [] Σαν ήρωας, με ισπανικό τρόπο (με ισπανικό ταπεραμέντο), όπως ο μικρός του αδερφός, όμοια με τον περήφανο νεαρό αδερφό του, τον Φερνάντο.
517 μια κρίση βήχα. . . έπνιξε τις ροδομαντιάδες του [] Άφωνος!
518 Υπεζωκότας [] Οι υπεζωκότες είναι δύο στρώματα ορογόνου μεμβράνης που επικαλύπτουν τους πνεύμονες και το εσωτερικό των γύρω θωρακικών τοιχωμάτων.
522 επιζωκότος [] υπεζωκότος, θαρρώ, ήθελε να πει ο ποιητής.
526 τρικό [] (από τη γαλλική λέξη tricot - πλέξιμο) αναφέρεται κυρίως σε πλεκτό ύφασμα, συνήθως μαλακό και ελαστικό, ή σε έτοιμο πλεκτό ένδυμα, όπως πουλόβερ, ζακέτες ή φανελάκια. Χαρακτηρίζεται από την άνεση, την ελαστικότητα και τη ζεστασιά που προσφέρει, ενώ συχνά χρησιμοποιείται για αμανίκα εσωτερικά φανελάκια.
528 βιοσκοπείο [] Στην Αγγλική μετάφραση "bioscope". Ο όρος Bioscope αναφέρεται ιστορικά σε πρώιμες συσκευές προβολής κινηματογραφικών ταινιών.
529 danses macabres [] μακάβριοι χοροί ή χοροί του θανάτου.
532 σκύφος [] είδος αρχαίου ελληνικού αγγείου, ένα είδος πλατιού («ευρύστομου») ποτηριού με δυο λαβές («δίωτον»).
532 in dulci jubilo [] σε γλυκιά αγαλλίαση. Ένας από τους παλαιότερους και πιο δημοφιλείς χριστουγεννιάτικους ύμνους παγκοσμίως.
538 Magnifik! [] Υπέροχα.
539 Spledid! [] Λαμπρά!
539 maison de santé [] μονάδα ή κέντρο υγείας.
555 Eh, Ingegnere! Aspetti! Che cosa fa, Ingegnere! Un po’ di ragione sa! Ma è matto questo ragazzo! [] Ε, Μηχανικέ! Περιμένετε! Τι κάνετε, Μηχανικέ! Βάλτε λίγο μυαλό! Μα είναι τρελός αυτός ο νεαρός! [Το Ingegnere λανθασμένα, υποθέτω, σαν "Ingeniere", στο βιβλίο!]
557 Voilà [] Ιδού!
558 Prenez garde, il est un peu fragile,” είπε εκείνη. [] “C’est à visser, tu sais. Προσέξτε, είναι λίγο εύθραυστο», είπε εκείνη. Είναι βιδωτό.
562 πλαστρόν [] κομμάτι ρούχου, σταθερό ή πρόσθετο, που καλύπτει τον θώρακα.
309, 491 requiescat in pace [] Ας αναπαυθεί εν ειρήνη.
Β΄ ΤΟΜΟΣ
9 σύμμοιρος [] Αυτός που μοιράζεται κάτι με κάποιον.
14 joli bourgeois au petit endroit humide [] όμορφος αστός με μικρή υγρή κηλίδα.
23 tenente [] υπολοχαγός.
24 terra ferma [] στερεά γη / ξηρά.
24 κουφόνοια [] ελαφρομυαλιά, επιπολαιότητα.
25, 495, 536 placet experiri [] Πειραματιστείτε.
25 Sicuro [] Σίγουρα.
25 per esempio [] για παράδειγμα.
25 si o no [] ναι ή όχι.
26 Gran dio [] Μεγάλε θεέ.
38 impudicus [] Phallus impudicus, γνωστό στα ελληνικά ως Φαλλός ο αναίσχυντος ή βρομομανίταρο, είναι ένα από τα πιο ιδιαίτερα μανιτάρια που συναντάμε στα δάση.
45 ακρώρεια στέγης [] 1. κορυφή βουνού και κατ' επέκτ. (για τόπο) ακριανό ή πολύ μακρινό σημείο: δυσπρόσιτες ~ες. ΑΝΤ. υπώρεια.|| Οι ~ες του ελληνισμού/του κόσμου (= εσχατιές). 2. (μτφ.-απαιτ. λεξιλόγ.) το υπέρτατο σημείο, το αποκορύφωμα: Οι ~ες της γνώσης. [< αρχ. ἀκρώρεια]. Περί κτηρίων κουβέντα!
49 Είναι σαν να το έχει κανονίσει ο Όυλενσπήγκελ [] Ο Τιλ Όιλενσπιγκελ (γερμανικά: Till Eulenspiegel) είναι λαϊκός ήρωας μεσαιωνικών γερμανικών και φλαμανδικών θρύλων.
51 Sapristi! [] (έκπληξης) πω πω! Θεέ μου! Χριστός και Απόστολος! Κύριε των Δυνάμεων!
53 πρόσπτηση ταραχής [] Η έκφραση «πρόσπτηση ταραχής» είναι μια εξαιρετικά λόγια και ατμοσφαιρική απόδοση που συναντάμε συχνά σε μεταφράσεις του Τόμας Μαν (όπως του Άρη Δικταίου), αναφερόμενη στην εσωτερική αναστάτωση του Χανς Κάστορπ. Η λέξη πρόσπτηση (από το προσκτώμαι) υποδηλώνει κάτι που δεν προϋπήρχε, αλλά προστίθεται στον ψυχισμό του ήρωα λόγω της παραμονής του στο σανατόριο. Κολοκύθια με τη ρίγανη! Μεταφραστές και τεχνητή νοημοσύνη μπερδεύουν, θαρρώ, το "πρόσπτηση" με το "πρόσκτηση"!
53 princeps scholasticorum [] πρίγκιπας των σχολαστικών, είναι ένας τιμητικός τίτλος που αποδίδεται παραδοσιακά στον Θωμά Ακινάτη (1225–1274).
54 μονισμός [] Ο μονισμός είναι φιλοσοφική θεωρία που υποστηρίζει ότι η πραγματικότητα αποτελείται από μία και μόνο θεμελιώδη αρχή, ουσία ή υπόσταση (πνεύμα ή ύλη), σε αντίθεση με τον δυϊσμό. Αναζητά μια ενιαία εξήγηση για όλα τα φαινόμενα, με σημαντικότερες μορφές τον υλισμό (μόνο ύλη) και τον ιδεαλισμό (μόνο πνεύμα).
55 Solet Aristoteles quaerere pugnam [] Ο Αριστοτέλης συνηθίζει να αναζητά τη μάχη.
57 inimicus humanae naturae [] εχθρός της ανθρώπινης φύσης.
58 Fie! Andate, andate [] Πφ! Φύγετε, φύγετε.
60 Ebbè [] Και τι έγινε.
60, 82, 117, 227 Homo Dei [] Άνθρωπος του Θεού.
61 bienséance [] ευπρέπεια.
67 Assument pennas ut aqailae [] Θα αποκτήσουν φτερά σαν αετοί (από τη Λατινική μετάφραση της Βίβλου).
69 ρουσσωικό [] κατά τον Ρουσσώ!
69 ακρατικότητας του ανθρώπου [] αμέ!
74 ανεμοκαύκαλα [] Άφωνος!
74 de se perdre ou même se laisser dépérir; [] το να χαθεί κανείς ή ακόμα και το να αφεθεί να μαραζώσει;
87 Monsieur [] Κύριε.
87 signum mortificationis [] σημάδι ταπείνωσης.
87 De miseria humanae conditionis [] Σχετικά με την αθλιότητα της ανθρώπινης κατάστασης: θρησκευτικό κείμενο του 12ου αιώνα, γραμμένο στα Λατινικά από τον Καρδινάλιο Λοτάριο ντέι Κόντι ντι Σένι, τον μετέπειτα Πάπα Ιννοκέντιο Γ'.
88 Sapperlot! [] Διάολε!
88 Accidenti [] Φευ!
90 Ο Νάφτα ξέσπασε σε γέλιο που θύμιζε πολύ το γνωστό πιάτο και που κατέληξε σε βήχα. [] Τρία πουλάκια κάθονταν! Μεταφράζω την αντίστοιχη πρόταση της Αγγλικής μετάφρασης: Ακούστηκε περισσότερο από ποτέ σαν ένα ραγισμένο πιάτο και κατέληξε σε μία κρίση βήχα.
99 Benissimo! [] Χαίρομαι που όλα πάνε καλά! (περιφραστικά).
100 εμμενής [] αυτός που συνεχίζει να έχει, να πιστεύει ή να υποστηρίζει την ίδια ιδέα, άποψη κτλ.· ανυποχώρητος, σταθερός ή πιστός σε γνώμη, άποψη.
101 μαντσεστερισμός [] Ένα κοινωνικοπολιτικό και οικονομικό κίνημα του 19ου αιώνα που ξεκίνησε από το Μάντσεστερ της Αγγλίας και υποστήριζε ότι το ελεύθερο εμπόριο θα οδηγούσε σε μια πιο δίκαιη κοινωνία, καθιστώντας τα βασικά προϊόντα διαθέσιμα σε όλους.
104 Roma locuta [] Roma locuta (est, causa finita est): σημαίνει «Η Ρώμη μίλησε (, η υπόθεση έληξε)».
106 Addio, Padre! [] Αντίο, Πατέρα!
115 joli jésuite with a petite tache humide [] όμορφος Ιησουίτης με μια μικρή υγρή κηλίδα.
116 actu [] πραγματικά.
129 να πάτε όλοι στον κούκο [] Στην Αγγλική μετάφραση: να πάτε όλοι στο διάβολο.
136 poveretto [] καημένος, φουκαράς, ταλαίπωρος.
137 Από την άφιξή του πριν από τρείς μήνες [] Από την άφιξή του πριν από δεκατρείς μήνες.
148 exitus [] κυρίως έξοδος, τέλος ή θάνατος. Στην ιατρική ορολογία, χρησιμοποιείται για να δηλώσει τον θάνατο του ασθενούς (exitus letalis). Άλλες σημασίες περιλαμβάνουν την κατάληξη, την έκβαση, το πέρασμα ή την αναχώρηση.
148 H2CO [] ο χημικός τύπος της φορμαλδεΰδης.
164 Operationes spirituales [] Πνευματικές δραστηριότητες.
166 Θόρα [] Τορά: Η λέξη προέρχεται από την εβραϊκή λέξη τωράχ, η οποία μπορεί να μεταφραστεί ως «εκπαίδευση», «διδασκαλία» ή «νόμος. Αναφέρεται συχνά στα πρώτα πέντε βιβλία της Γραφής -τη Γένεση, την Έξοδο, το Λευιτικό, τους Αριθμούς και το Δευτερονόμιο.
170 Stella Matutina [] Μυητικό μαγικό τάγμα αφιερωμένο στη διάδοση των παραδοσιακών αποκρυφιστικών διδασκαλιών του προηγούμενου Ερμητικού Τάγματος της Χρυσής Αυγής.
172 ρεφεκτόριο [] τραπεζαρία. Ειδικά σε μοναστήρια, οικοτροφεία και ακαδημαϊκά ιδρύματα.
174 Ad haec quid tu [] Σε αυτά, εσύ τι (απαντάς/λέγεις); Χρησιμοποιείται ως ρητορικό ερώτημα.
175 ut in aliquem gradum quietis in anima perveniat [] για να φτάσει η ψυχή σε κάποιο βαθμό ηρεμίας
177 ci-devant [] πρώην, τέως ή άλλοτε.
178 capitán general [] Γενικός Λοχαγός. Aνώτατος στρατιωτικός και πολιτικός τίτλος, ιστορικά συνδεδεμένος με τη διοίκηση στρατιών, στόλων ή μεγάλων αποικιακών περιοχών, κυρίως στην Ισπανική Αυτοκρατορία.
178 caudillo [] Ισπανικός όρος που περιγράφει έναν αυταρχικό, χαρισματικό ηγέτη, συνήθως στρατιωτικό, που αποκτά πολιτική εξουσία μέσω προσωπικής πίστης, βίας και ελέγχου ένοπλων ομάδων.
178 bienséance [] ευπρέπεια, κοσμιότητα, κοινωνική συμπεριφορά που ταιριάζει με τους καθιερωμένους κανόνες, ηθική ή εθιμοτυπία. Αναφέρεται στην ευγενική και εκλεπτυσμένη συμπεριφορά, την αξιοπρέπεια και τη σεμνότητα.
178 insignis esse [] να διακρίνεσαι.
179 ex supererogatione [] εκ του περισσού ή καθ' υπέρβαση καθήκοντος.
179, 276, 366 Rebellioni carnis [] Rebellio, και όχι Rebellioni, carnis: Επαναστατημένη σάρκα ή ανταρσία της σάρκας. Χρησιμοποιείται κυρίως σε θεολογικά, φιλοσοφικά και λογοτεχνικά πλαίσια για να περιγράψει τη σύγκρουση μεταξύ των πνευματικών αξιών και των σωματικών επιθυμιών.
179 agere contra [] ενεργώ αντίθετα ή πράττω ενάντια. Όρος που εισήγαγε ο Άγιος Ιγνάτιος Λογιόλα. Αποτελεί πνευματική στρατηγική για την καταπολέμηση των εσωτερικών τάσεων, των φόβων ή των κακών συνηθειών, κάνοντας ακριβώς το αντίθετο από αυτό που μας ωθεί η απροθυμία ή η προσκόλληση.
179 resistere [] αντιστέκομαι, αντέχω, υπομένω ή φέρνω αντίσταση.
179 Attaquez donc toujours! [] Συνεχίστε να επιτίθεστε!
180 amor carnalis [] Σαρκικός έρωτας.
181 Requiem aeternam [] Αιώνια Ανάπαυση. Η εναρκτήρια φράση της Λατινικής Λειτουργίας για τους Κεκοιμημένους (Requiem) και μια προσευχή που ζητά από τον Θεό να δώσει αιώνια ανάπαυση και φως στις ψυχές.
185 pazzi [] Πρόκειται για μια από τις πιο ισχυρές ευγενείς οικογένειες της Φλωρεντίας κατά την Αναγέννηση. Γνωστή κυρίως για τη Συνωμοσία των Πάτσι (1478), μια αποτυχημένη προσπάθεια να ανατρέψουν την οικογένεια των Μεδίκων και να πάρουν τον έλεγχο της πόλης.
187 in statu degradationis [] σε κατάσταση υποβάθμισης.
188 pudoris et confusionis sensum [] αίσθημα αιδούς και σύγχυσης.
188 Quis me liberabit de corpore mortis huius? [] Ποιος θα με ελευθερώσει από το σώμα αυτού του θανάτου; Από τη λατινική μετάφραση της Αγίας Γραφής (Βουλγάτα), (Ρωμαίους 7:24).
196 Porcheria [] ακαθαρσία, βρωμιά, σκουπίδια ή κάτι πολύ κακής ποιότητας.
198 Ma che! [] απολύτως όχι / καμία σχέση.
203 O Satana, o ribellione! [] ω Σατανά, ω εξέγερση.
204 che guazzabuglio proprio stomachevole! [] Τι πραγματικά αηδιαστικό μπέρδεμα!
207 joli jésuite a la petite tache humide! [] όμορφη Ιησουίτισσα με μικρή υγρή κηλίδα!
208 Davvero, è criminoso! [] Πραγματικά, είναι εγκληματικό!
212 dos bandieras [] δυο λάβαρα (σημαίες).
214 Aviateur diplomé et Enseigne de la Marine allemande [] Πτυχιούχος Ιπτάμενος και Σημαιοφόρος του Γερμανικού Ναυτικού.
214 enseigne [] πινακίδα (καταστήματος), σήμα, ή εμπορική επωνυμία. Άσχετο με το κείμενο! Λανθασμένη γραφή, θαρρώ.
228 Eh, Ingegnere, un po’ di ragione, sa! [] Ε, Μηχανικέ, λίγη λογική [να έχετε/δείξτε], ξέρετε!
228 Praeterit figura huius mundi [] Το σχήμα αυτού του κόσμου παρέρχεται. Αγία Γραφή (Α' Κορινθίους 7:31).
229 Il est à visser, tu sais [] είναι βιδωτό, ξέρεις.
242 ragione [] λογική.
247 son crayon [] το μολύβι του.
250 υγραχλή [] Εεμ!
259, 409 guazzabuglio [] μπέρδεμα, αηδία.
266 sapienti sat [] ο νοών νοείτω.
274 εδώ δεν υπήρχε αμορφία αλλά υπερμορφία [] Ω!
276 bandera [] λάβαρο, σημαία.
277 capitano [] λοχαγός, καπετάνιος, πλοίαρχος.
283 doctor angelicus [] αγγελικός γιατρός.
284 physica mystica [] μυστικιστική φυσική.
284 aurum potabile [] πόσιμος χρυσός.
284 lapis philosophorum [] φιλοσοφική λίθος.
284, 433 res bina [] διπλό πράγμα ή διπλή ύλη.
284 prima materia [] πρώτη ύλη. H θεμελιώδης, άμορφη βάση όλης της ύλης στην αλχημεία και τη φιλοσοφία, η οποία απαιτείται για τη δημιουργία της φιλοσοφικής λίθου.
290 Rivista della Massoneria Italiana [] Περιοδικό του Ιταλικού Τεκτονισμού. Ένα από τα σημαντικότερα περιοδικά της Ελευθεροτεκτονικής στην Ιταλία, το οποίο ιδρύθηκε τον Ιούλιο του 1870 στη Φλωρεντία.
292 Perché! [] Γιατί;
293 Écrasez l’infame [] Συντρίψτε το μιαρό/το αχρείο. Διάσημη φράση του Βολτέρου, η οποία σημαίνει «συντρίψτε τη θρησκευτική μισαλλοδοξία», τον φανατισμό και την εξουσία της Καθολικής Εκκλησίας.
295 Caro!, Caro amico! [] Αγαπητέ!, Αγαπητέ φίλε!
299 medio evo [] Μεσαίωνας.
299 θωμιστική γνώση [] ή θωμιστική γνωσιοθεωρία. Αναφορά στο φιλοσοφικό σύστημα του Θωμά Ακινάτη (1225-1274), ο οποίος επιχείρησε να συνθέσει τη χριστιανική θεολογία με την αριστοτελική φιλοσοφία.
301 reservatio mentalis []ψυχική επιφύλαξη ή νοητικός περιορισμός. Ηθικός και θεολογικός όρος που περιγράφει την πράξη της απόκρυψης της αλήθειας χωρίς την κατάθεση ψευδούς μαρτυρίας.
303 estilo culto [] λόγιο ύφος.
303 σετσεντιστής [] Στην Αγγλική μετάφραση "seicentist". Ο επιστήμονας (scientist). Άτομο που διεξάγει συστηματική έρευνα, χρησιμοποιώντας επιστημονικές μεθόδους, δεδομένα και πειράματα για να αποκτήσει γνώσεις, να διατυπώσει υποθέσεις και να κατανοήσει τον φυσικό κόσμο.
303 μαρινικός [] Αναφορά κυρίως σε έναν ποιητή που ακολουθεί το περίτεχνο, πνευματώδες ύφος του Ιταλού μπαρόκ ποιητή Giambattista Marino (1569–1625), γνωστό ως Marinismo ή Secentismo. Χαρακτηρίζεται από τη χρήση μεταφορών, αλληγοριών και την επιδίωξη του «θαυμαστού».
304 generosita [] γενναιοδωρία.
304 uomini letterari [] άνθρωπος των γραμμάτων.
304 Romania [] Στην Αγγλική μετάφραση "Romance nations". Χώρες όπου η επίσημη ή κυρίαρχη γλώσσα προέρχεται από τα Λατινικά και στις οποίες κυρίως περιλαμβάνονται η Ιταλία, η Γαλλία, η Ισπανία, η Πορτογαλία και η Ρουμανία.
318 locus minoris resistentiae [] σημείο ελάσσονος αντίστασης. Περιοχή του σώματος που είναι πιο ευάλωτη από τις υπόλοιπες στην εμφάνιση ασθενειών, λοιμώξεων ή τραυματισμών.
331 είχε αποστραφεί αναφλυόμενη [] αν βρείτε τι σημαίνει αυτό το «αναφλυόμενη», παρακαλώ ενημερώστε με!
333 Un giovanotto tanto simpatico, tanto stimabile [] Ένας νεαρός πολύ συμπαθητικός, πολύ αξιοσέβαστος, Από την πασίγνωστη κωμωδία του Κάρλο Γκολντόνι, «Η Λοκαντιέρα» (La Locandiera).
338 μια χρονική υπερπροοπτικότητα [] Όχι παίζουμε!
343 ο λεπτός δείκτης των δευτερολέπτων έκανε την άσχολα τσιμπητή του διαδρομή [] Ποίηση!
350 Σέλαντον [] Στην Αγγλική μετάφραση : Strephon. Παραδοσιακό, συχνά σκωπτικό, όνομα για έναν βοσκό εραστή ή βοσκό στη λογοτεχνία του 16ου–18ου αιώνα, που προέρχεται από το έργο «Arcadia» του Sir Philip Sidney.
355 very well [] πολύ καλά.
362, 372 Vingt et un [] Eίκοσι ένα. Το παιχνίδι Blackjack: Είναι η αυθεντική γαλλική ονομασία του δημοφιλούς παιχνιδιού τράπουλας, το οποίο είναι γνωστό και ως «21». Στο Ηνωμένο Βασίλειο και σε άλλες περιοχές, μια παραλλαγή του ονομάζεται επίσης Pontoon.
366 Quelle blague [] Τι αστείο.
368 Des allusions? [] Κάποιες συμβουλές;
368 Mais c’est un sauvage! [] Μα είναι ένας αγροίκος!
368 C' est charmante [] Είναι γοητευτικό.
369 avec son ami bavard de la Méditerranée, son maître et grand parleur [] με τον φλύαρο φίλο του από τη Μεσόγειο, αφέντη και σπουδαίο ομιλητή του.
387 άφησε το μανιτοειδή φελλό [] Ανύπαρκτο! Θα πρότεινα «μανιταροειδή». . .
397 μεταξωτά φωτέιγ [] Στην Αγγλική μετάφραση: with satin-upholstered armchairs: πολυθρόνες με επένδυση σατέν. Ποιος μεταφραστής κάνει τα δικά του;
409, 421 cerebrum, cerebral [] εγκέφαλος, εγκεφαλικός.
412 Mundus vult decipi [] Ο κόσμος θέλει να εξαπατάται.
414 point d’honneur [] ζήτημα τιμής. Γαλλική έκφραση που αναφέρεται σε ένα ζήτημα που επηρεάζει σοβαρά την τιμή ή την αξιοπρέπεια κάποιου.
427 timbre poste [] γραμματόσημο.
428 Tant pis pour vous [] Κρίμα για εσάς ή Κακό του κεφαλιού σας.
428 παπιρός [] Στην Αγγλική μετάφραση "papiros" (ρωσικά: папироса). Aναφέρεται στα παραδοσιακά ρωσικά τσιγάρα και μεταφράζεται συνήθως ως «παπιρόσα» (ή απλώς «ρωσικό τσιγάρο»).
429 C’est ça [] σωστά, έτσι είναι.
430 Voyons, mon ami [] Για να δούμε, φίλε μου.
431 sur le chantier [] στο εργοτάξιο.
432 Quelle générosité! Pauvre petit! Oh la, vraiment. . . [] Τι γενναιοδωρία! Το καημένο το μικρούλι! Πω πω, πραγματικά. . .
432 homme de génie! [] άνθρωπος της μεγαλοφυΐας.
433 en philosophe [] ένας φιλόσοφος.
435 C’est exact [] Ακριβώς, σωστά.
436 tu sais [] γνωρίζεις.
437 En fin [] τελικά.
441 και τα μέσα γι' αυτήν τα παίρνει - Ξεκάρφωτο! Στην Αγγλική μετάφραση: "and he gets the money for it in some hole-and-corner way": και τα χρήματα γι' αυτό τα παίρνει με κάποιο κρυφό και ύποπτο τρόπο.
444 προκαταλήψεις μεγάλου στυλ [] Έτσι!
448 σαν να είχατε φάει με τη Μαντάμ ένα γιάντες [] Ξεκάρφωτο! Στην Αγγλική μετάφραση: "as though you had eaten a philippina with Madame". Δεν μπόρεσα να βγάλω συμπέρασμα. . .
451 hors d'oeuvre [] ορεκτικά.
478 τόρμος [] μικρή προεξοχή, ξύλινο ή μεταλλικό δόντι οργάνου.
480 C’est une abdication [] Είναι μια παραίτηση.
487 Milka-nut, Chocolat à la crême d’amandes [] Milka-nut, σοκολάτα με κρέμα αμυγδάλου.
493 "Have you ever seen the Devil with a nightcap on?". . . “No, I’ve never seen the Devil with a nightcap on,” [] «Έχεις δει ποτέ τον Διάβολο με το νυχτερινό σκουφάκι;». . . «Όχι, δεν έχω δει ποτέ τον Διάβολο με νυχτερινό σκουφάκι».
495 Accidente! [] Ατύχημα!
502 Ach, ich habe sie verloren [] Αχ, την έχασα (γερμανικά). Η διάσημη αρχή της άριας του Ορφέα από την όπερα «Ορφέας και Ευρυδίκη» του Κρίστοφ Βίλιμπαλντ Γκλουκ.
503 eh, il barbiere. Di qualità, di qualità! Figaro qua, Figaro là, Figaro, Figaro, Figaro! [] Ε, ο κουρέας! Η ποιότητα, η ποιότητα! Φιγκάρο εδώ, Φιγκάρο εκεί, Φιγκάρο, Φιγκάρο, Φιγκάρο!
508 πορταμέντο [] η ομαλή, ολισθαίνουσα μετάβαση από τη μια νότα στην άλλη, ιδίως στα έγχορδα όργανα.
508 Blick’ ich umher in diesem edlen Kreise [] Κοιτάζω γύρω σ' αυτόν τον ευγενή κύκλο Ο πρώτος στίχος από την άρια του Wolfram von Eschenbach στην πρώτη σκηνή της δεύτερης πράξης της όπερας "Tannhäuser" του Richard Wagner.
508 Da mi il braccio, mia piccina [] Δώσε μου το μπράτσο σου. Ο πασίγνωστος στίχος από το ντουέτο «Là ci darem la mano» της όπερας Don Giovanni του Wolfgang Amadeus Mozart.
514 Tu-in qitesta tomba?! [] Εσύ - σ' αυτόν τον τάφο;! Η εμβληματική αυτή φράση ανήκει στην τελευταία σκηνή της όπερας «Αΐντα» (Aida) του Τζουζέπε Βέρντι.
515 No, no, troppo sei bella [] Όχι, όχι, είσαι πολύ όμορφη (Tosca, και μου κοστίζεις πολύ"). Από την όπερα "Tosca" του Giacomo Puccini.
520 La fleur que tu m' avais jetée [] Το λουλούδι που μου πέταξες.
520 (λυγμική) επέρειση [] Επέρειση ή αποτζιατούρα (ιταλ. Appoggiatura). Πρόκειται για καλλωπιστικό φθόγγο. Είναι ένας μικρός φθόγγος που προηγείται ενός κύριου φθόγγου, ακουμπάει («επέρειση» από το ρήμα «επερείδω» (επί + ερείδω = στηρίζω) που σημαίνει στηρίζω κάτι πάνω σε κάτι άλλο) σε αυτόν και συνδέεται με αυτόν με μια μικρή σύζευξη συνάφειας.
521 αρμονίζουσα προήγηση [] Γιατί όχι!
524 Nun bin ich in mancher Stunde [] Τώρα, σε μερικές ώρες.
524 So manches liebe Wort [] Τόσα πολλά γλυκά λόγια.
524 Als riefen sie mir zu [] Σαν να με φώναζαν.
524 Entfernt von jenem Ort [] Μακριά από αυτό το μέρος.
524 Zu ihm mich immerfort [] Να τον θυμάμαι πάντα.
524 Hier find'st deine Ruh [] Εδώ θα βρεις ηρεμία.
524 Du fandest ruhe dort! [] Βρήκες ηρεμία εκεί!
532 Fleisch [] σάρκα.
533 Kommt ein Vogel geflogen [] Ένα πουλί πετάει.
537, 544, 546 spirit [] πνεύμα.
539 βουρλένιες πλωτομαντίλες [] αφτό!
542 τον περιέγραψε για λίγο [] αντί για "το περιέγραψε για λίγο".
551 Caro mio! [] Αγαπητέ μου!
603 Distruttore! Cane arabbiato! Bisogna ammazzarlo! [] Καταστροφέα! Λυσσασμένο σκυλί! Πρέπει να τον σκοτώσουμε!
606 All’ incontro! [] Στη συνάντηση!
616 Che cosa fai, per l’amor di Dio! [] Τι κάνεις, για όνομα του Θεού!
624 γοργονασιά ελπίδας [] Άπαιχτο!
627 E così in giù,” είπε -“in giù finalmente-addio, Giovanni mio!" [] Και έτσι προς τα κάτω, είπε -Ώστε κατέβα κάτω επιτέλους -αντίο, Τζιοβάννι μου!
632 Ich shnitt in sine Rinde So manches lieb Wort [] Χάραξα στον φλοιό του τόσες λέξεις αγάπης. Στίχοι από το διάσημο τραγούδι (Lied) Der Lindenbaum (Η Φλαμουριά), το πέμπτο τραγούδι του κύκλου Winterreise (Χειμερινό Ταξίδι) σε ποίηση Wilhelm Müller και μουσική στον Franz Schubert.
632 Und sei-ne Zweige rau-schten Als rie-fen sie mir zu [] Και τα κλαδιά του θρόιζαν / σαν να μου φώναζαν. Από το τραγούδι "Η Φλαμουριά" και αυτό.
633 FINIS OPERIS [] Τέλος του έργου.
Θα παρατηρήσατε πως ενώ η μετάφραση είναι από τα Γερμανικά εντούτοις υπάρχουν αμετάφραστες, στα Ελληνικά, Γερμανικές λέξεις και φράσεις, Πιθανολογώ πως ο μεταφραστής θεώρησε πως έτσι αυξάνεται το κύρος της εργασίας του. Δεν θέλω σε καμία περίπτωση να υποτιμήσω τον μόχθο του μεταφραστή αλλά δεν μπορώ, εξίσου, να δικαιολογήσω κάποια σημεία στη μετάφρασή του που δείχνουν προχειρότητα.
Να σημειώσω πως στον πρώτο τόμο υπάρχει ένα Παράρτημα με τίτλο «Μετάφραση των γαλλικών διαλόγων του πρώτου τόμου», που καλύπτει τις σελίδες 560-562, 563-569 και 570-574, και για το οποίο ο μεταφραστής είναι διαφορετικός.
Ευχαριστήθηκα την ανάγνωση του συγκεκριμένου έργου; Και ναι και όχι! Το μόνο σίγουρο πως με εκνεύρισε το μέγα πλήθος των αμετάφραστων λέξεων / φράσεων και κάποιες ιδιαιτερότητες του μεταφραστή με λέξεις και εκφράσεις, κατά τη γνώμη μου, διφορούμενες ή ασαφείς. Σε κάθε περίπτωση πρόκειται για ένα μεγάλο, κλασικό έργο για το οποίο θα περίμενε κανείς μία σχολιασμένη έκδοση που θα βοηθούσε στην πληρέστερη απόλαυση και κατανόησή του.
Ομολογώ, επίσης, πως δυσκολεύτηκα πολύ να παρακολουθήσω και να κατανοήσω τις φιλοσοφικές θέσεις / εξάρσεις των Σεττεμπρίνι και Νάφτα, εκ των βασικών χαρακτήρων του έργου, και να τους αποδώσω μία συγκεκριμένη ταυτότητα. Δεν μου άρεσε επίσης ο τρόπος με τον οποίο λήγει, εξαιρετικά απότομα κατά τη γνώμη μου, το ειδύλλιο του πρωταγωνιστή Χανς Κάστορπ με την Κλάβντια Σωσά.
Στο bookpoint, το καλό, βρήκα πως στα Ελληνικά υπάρχουν τρεις διαφορετικές μεταφράσεις του συγκεκριμένου έργου. Το 2024 το «Μαγικό Βουνό», σε μετάφραση του μεταφραστή για τον οποίο γίνεται λόγος, εκδόθηκε και από έναν διαφορετικό εκδοτικό οίκο. Θα άξιζε, ίσως, τον κόπο να δει κανείς πόσα και ποια από τα πιο πάνω σημεία έχουν αναθεωρηθεί / αλλάξει στην καινούργια (ναι με γάμμα!) έκδοση.
Να είσαστε Καλά,
Να διαβάζετε και να
Ένα κλικ μακριά οι Νίκος Πορτοκάλογλου, Βίκυ Καρατζόγλου, String Demons, Ανδριάνα Αχιτζάνοβα στο τραγούδι «Νέα Φτερά», σύνθεση του Νίκου Πορτοκάλογλου από το εξαιρετικό τελευταίο άλμπουμ του «Ανάμεσα»:
