Κυριακή, 18 Ιουνίου 2017

1114. Παλατινή Ανθολογία (Πέραν Του Πέμπτου της Βιβλίου)


Η μέχρι τώρα ενασχόλησή μου με την «Παλατινή Ανθολογία», και συνεκδοχικά οι σχετικές εγγραφές που ανέβασα στο παρόν e-ημερολόγιο, είχε να κάνει με τα ερωτικά επιγράμματα. Επιγράμματα που βρίσκονται συγκεντρωμένα στο πέμπτο, της εν λόγω Ανθολογίας, βιβλίο. Όμως, η Παλατινή Ανθολογία έχει ορίζοντα σαφώς πέραν των ερωτικών επιγραμμάτων και ας μοιάζει αυτά να είναι εξαιρετικά ενδιαφέροντα. Την Παλατινή Ανθολογία, λοιπόν, απαρτίζουν δεκαπέντε βιβλία που περιέχουν:

1.      Το πρώτο: 123 χριστιανικά επιγράμματα.
2.      Το δεύτερο: Περιγραφές («εκφράσεις»),  σε 416 δακτυλικούς εξάμετρους στίχους δίχως ποιητική αξία, μπρούτζινων αγαλμάτων που βρισκόντουσαν στο περίφημο δημόσιο γυμναστήριο του Ζευξίππου.
3.      Το τρίτο: 19 κυζικικά επιγράμματα, ιστορικής και όχι λογοτεχνικής αξίας, γραμμένα στα «στυλοπινάκια» του ναού της Απολλωνίδας, μητέρας του Άτταλου και του Ευμένη, στην Κύζικο.
4. Το τέταρτο: Τα προοίμια των διαφόρων ανθολογιών (Του Μελέαγρου (58 στ), του Φιλίππου (14 στ) του Αγαθία του Σχολαστικού (133 στ) και 10 του Αγαθία στίχους).
5.      Το πέμπτο: 309 ερωτικά επιγράμματα.
6. Το έκτο: 358 αναθηματικά επιγράμματα, αφιερωμένα σε ιστορικά πρόσωπα ή γεγονότα αλλά και σε απλούς ανθρώπους.
7.      Το έβδομο: 748 επιτύμβια επιγράμματα πολλά από τα οποία είναι απλά ποιητικά γυμνάσματα.
8.      Το όγδοο: 257 επιγράμματα του Γρηγορίου του Θεολόγου.
9.      Το ένατο: 827 επιδεικτικά επιγράμματα (από το 582 και πέρα τα περισσότερα αναφέρονται σε πραγματικά έργα τέχνης, δημόσια κτήρια, λουτρά, κήπους κλπ).
10.  Το δέκατο: 126 προτρεπτικά επιγράμματα.
11. Το ενδέκατο: 442 συμποτικά και σκωπτικά επιγράμματα.
12.  Το δωδέκατο: 258 παιδεραστικά επιγράμματα («Παιδική Μούσα», του Στράτωνα).
13. Το δέκατο τρίτο: 31 επιγράμματα διαφόρων μέτρων.
14. Το δέκατο τέταρτο: 150 επιγράμματα για αριθμητικά προβλήματα, αινίγματα και χρησμούς.
15.  Το δέκατο πέμπτο: 51 διάφορα (σύμμικτα) επιγράμματα στα οποία περιλαμβάνονται και ορισμένα τεχνοπαίγνια (Νο 21, 22, 24, 27) τα οποία δηλαδή είναι γραμμένα σε μία αινιγματική γλώσσα με τρόπο που το σχήμα των στίχων τους να απεικονίζει ένα αντικείμενο (βωμό, αβγό, τσεκούρι. . .)

Οι πληροφορίες για το περιεχόμενο των δεκαπέντε βιβλίων της Παλατινή Ανθολογίας αντλήθηκαν από το εξαιρετικό βιβλίο του Ανδρέα Λεντάκη «500 ποιήματα από την ΠΑΛΑΤΙΝΗ ΑΝΘΟΛΟΓΙΑ» (δωρικός 1987). Έχω έναν μικρό ενδοιασμό για το πλήθος των επιγραμμάτων του 5ου βιβλίου το οποίο, κατ’ άλλους, ισούται προς 310 και όχι 309 όπως παραδίδει ο Λεντάκης.

Συνειδητοποιώντας, λοιπόν,  ότι υπάρχουν ακόμα 14 βιβλία, πέραν του 5ου, για να ασχοληθεί κανείς μαζί τους έκανα μια μικρή έρευνα στο διαδίκτυο. Το, αναμενόμενο, αποτέλεσμα ήταν να σπεύσω να αποκτήσω αντίτυπα των πιο κάτω βιβλίων:

1.    ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΝΘΟΛΟΓΙΑ ΠΡΩΤΟΣ ΤΟΜΟΣ, ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΚΑΚΤΟΥ, 960-352-907-9, ΚΑΚΤΟΣ, 2003, 206, 7,42 €
2. ΣΥΜΠΟΤΙΚΑ ΕΠΙΓΡΑΜΜΑΤΑ ΑΠΌ ΤΟ ΕΝΔΕΚΑΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΗΣ ΠΑΛΑΤΙΝΗΣ ΑΝΘΟΛΟΓΙΑΣ, ΠΑΝΤΕΛΗΣ ΜΠΟΥΚΑΛΑΣ, 978-960-325-823-0, ΑΓΡΑ, 2009, 193, 10,1 €.
3. ΝΑΥΑΓΟΥ ΤΑΦΟΣ ΕΙΜΙ [ΕΠΙΤΥΜΒΙΑ ΕΠΙΓΡΑΜΜΑΤΑ ΑΠΌ ΤΗΝ ΠΑΛΑΤΙΝΗ ΑΝΘΟΛΟΓΙΑ], ΤΑΣΟΥΛΑ ΚΑΡΑΓΕΩΡΓΙΟΥ, 978-960-576-542-2, ΓΑΒΡΙΗΛΙΔΗΣ, 2016, 133, 11,45 €.
4. ΤΟ ΟΓΔΟΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΗΣ ΠΑΛΑΤΙΝΗΣ ΑΝΘΟΛΟΓΙΑΣ ΜΙΑ ΜΕΛΕΤΗ ΤΩΝ ΕΠΙΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΤΟΥ ΝΑΝΖΙΑΝΖΗΝΟΥ, ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ Π. ΒΕΡΤΟΥΛΑΚΗΣ, 978-960-354-293-3, ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ – ΚΑΡΔΑΜΙΤΣΑ, 2011, 285, 16,96 €.
5.      ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΝΘΟΛΟΓΙΑ ΔΕΥΤΕΡΟΣ ΤΟΜΟΣ, ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΚΑΚΤΟΥ, 960-352-908-7, ΚΑΚΤΟΣ, 2003, 318, 9,86 €.
6.   ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΝΘΟΛΟΓΙΑ ΔΕΚΑΤΟΣ ΤΟΜΟΣ, ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΚΑΚΤΟΥ, 960-352-916-8, ΚΑΚΤΟΣ, 2006, 478, 12,14 €.

Όπου εμφανίζονται κατά σειρά: Τίτλος βιβλίου, Όνομα μεταφραστή, ISBN, Εκδοτικός Οίκος, Έτος Έκδοσης, Πλήθος σελίδων και κόστος (σε ευρώ).

Από ότι είδα, στο διαδίκτυο, αυτή τη στιγμή κυκλοφορούν δύο πλήρεις μεταφράσεις της Παλατινή Ανθολογίας. Αυτή του εκδοτικού οίκου «Επικαιρότητα», σε δεκατρείς τόμους, και αυτή του οίκου «Κάκτος» σε δώδεκα τόμους στην οποία περιλαμβάνεται και ένα 16Ο βιβλίο! («Το 16ο βιβλίο περιέχει την Ανθολογία του Βυζαντινού λόγιου Μάξιμου Πλανούδη, η οποία μαζί με την Παλατινή Ανθολογία συναποτελούν τη λεγόμενη Ελληνική Ανθολογία. Τα επιγράμματα της Πλανούδειας Ανθολογίας είναι ποικίλου περιεχομένου, καθώς συναντάμε επιδεικτικά, σκωπτικά, επιτύμβια, «εκφραστικά» (επιγράμματα δηλαδή που περιγράφουν κάποιο έργο τέχνης), επιγράμματα για τους ηνιόχους των αρματοδρομιών, κ.ά.»).

Από τη σειρά του «Κάκτου», ο προσεκτικός αναγνώστης θα πρόσεξε ότι, έχω ήδη στην κατοχή μου το . . . 25% (3 από τους 12 τόμους). Σκοπεύω να συνεχίσω!

Μετά, λοιπόν, από όλα αυτά ας παρουσιάσουμε και ένα, εκτός του 5ου βιβλίου, επίγραμμα. Το υπ’ αριθμόν 282 από το 7ο βιβλίο (αυτό με τα επιτύμβια επιγράμματα):

7. 282 ΘΕΟΔΩΡΙΔΟΥ

Ναυηγοῦ τάφος εἰμί· σὺ δὲ πλέε· καὶ γὰρ ὅθ' ἡμεῖς
 ὠλλύμεθ', αἱ λοιπαὶ νῆες ἐποντοπόρουν.

Ή, σε μετάφραση της ταπεινότητάς μου:

Τάφος ναυαγού είμαι· συ δε πλέε γιατί κι όταν εμείς χανόμασταν, τα άλλα καράβια ποντοπορούσαν.

Και ένα ακόμα, δώρο!, από το ίδιο βιβλίο. Το υπ’ αριθμόν 356:

Εις τινά υπό ληστού αναιρεθέντα και υπ’ αυτού πάλιν
θαπτόμενον

Ζωήν συλήσας , δωρή τάφον· αλλά με κρύπτεις,
Ου θάπτεις. τοίου καυτός όναιο τάφου.

Ή σε μετάφραση (μου):

Σε κάποιον που δολοφονήθηκε από ληστή ο οποίος και τον έθαψε

Αφού μου αφαίρεσες τη ζωή, μου χαρίζεις τάφο· αλλά με κρύβεις, δεν με θάβεις. Μακάρι και ’συ τέτοιον να έχεις τάφο.


Ένα κλικ μακριά οι Εκείνος + Εκείνος και ο Βασίλης Καζούλλης τραγουδούν «Μαζί» από το τελευταίο άλμπουμ των πρώτων «Μέτρα Με Τέχνη Τον Καιρό»:


18/6/2017

Σάββατο, 3 Ιουνίου 2017

1113. Περί Όρκων

Εχθές άνοιξα, για πολλοστή φορά, ένα αρχείο (MS Word) στο οποίο βρίσκονται συγκεντρωμένα τα τριακόσια δέκα (310) επιγράμματα του πέμπτου βιβλίου της Παλατινής Ανθολογίας. Διάβασα. Σταμάτησα σε ένα από αυτά. Σκέφτηκα να το μεταφράσω. Δίχως λεξικά και τα όποια βοηθήματά μου. Αρκούσε η πρόσβαση στο διαδίκτυο. Επρόκειτο για ένα επίγραμμα του Καλλίμαχου. Το έκτο, κατά σειρά, στο πέμπτο βιβλίο. Το ακόλουθο:

5.6 ΚΑΛΛΙΜΑΧΟΥ

Ὤμοσε Καλλίγνωτος Ἰωνίδι μήποτ΄ ἐκείνης
ἕξειν μήτε φίλον κρέσσονα μήτε φίλην.
ὤμοσεν· ἀλλὰ λέγουσιν ἀληθέα͵ τοὺς ἐν ἔρωτι
ὅρκους μὴ δύνειν οὔατ΄ ἐς ἀθανάτων.
νῦν δ΄ μὲν ἀρσενικῷ θέρεται πυρί͵ τῆς δὲ ταλαίνης
νύμφης ὡς Μεγαρέων οὐ λόγος οὐδ΄ ἀριθμός.

Ξεκίνησα να μεταφράζω. Κόλλησα, βεβαίως, στο «οὔατ΄ ἐς ἀθανάτων». Αυτό το «οὔατ΄» δεν είχα ιδέα τι θα μπορούσε να σημαίνει. Προσέτρεξα στο διαδίκτυο. Πληκτρολόγησα «Ὤμοσε Καλλίγνωτος Ἰωνίδι» στη μηχανή αναζήτησης του Google. Η δεύτερη επιλογή ήταν:

The Greek Anthology 5 | Loeb Classical Library


https://www.loebclassics.com/view/greek_anthology_5/2014/pb_LCL067.205.xml
Ὤμοσε Καλλίγνωτος Ἰωνίδι μήποτ᾽ ἐκείνης ἕξειν μήτε φίλον κρέσσονα μήτε φίλην. ὤμοσεν· ἀλλὰ λέγουσιν ἀληθέα, τοὺς ἐν ἔρωτι ὅρκους μὴ δύνειν οὔατ᾽ ἐς ...

Με διπλό αριστερό κλικ είχα τη μετάφραση του επιγράμματος στα Αγγλικά. Ήταν η ακόλουθη:

6 callimachus

On Ionis, the courtesan of Callignotus

Callignotus swore to Ionis that he would never hold any boy or girl more dear than her. He swore—but it is true what they say, that oaths sworn in love do not sink into the ears of the immortals. Now he burns for a boy, and the poor girl, like the Megarians, is neither reckoned nor ranked.

Ώστε: “do not sink in the ears”, το «οὔατ΄» μας στα Αγγλικά.
  
Όσο για το «ὡς Μεγαρέων»” (“like the Megarians”) μικρή έρευνα στη μνήμη και το διαδίκτυο αποκάλυψε μια μικρή ιστορία για τους Μεγαρείς και την ιδέα που, κάποια στιγμή, είχαν για την πόλη τους. Μια μεγάλη ιδέα για την οποία είχαν την ατυχή έμπνευση να ζητήσουν και την επιβεβαίωση του Μαντείου των Δελφών θέτοντας την ερώτηση «τίνες κρείττονες τυγχάνοιεν» (ποιοι είναι οι καλύτεροι). Η απάντηση του Μαντείου δεν ήταν ό,τι ακριβώς περιμένανε. Πράγματι, σε αυτήν, αφού εκθειάζονται διάφορες πόλεις, υπάρχει η κατάληξη:

ὑμεῖς δ᾽, ὦ Μεγαρεῖς, οὔτε τρίτοι οὔτε τέταρτοι
οὔτε δυωδέκατοι οὔτ᾽ ἐν λόγῳ οὔτ᾽ ἐν ἀριθμῷ.

Δηλαδή:

Εσείς δε, ω Μεγαρείς, δεν είσαστε ούτε τρίτοι ούτε τέταρτοι
Ούτε δωδέκατοι ούτε στο λόγο ούτε στον αριθμό.

Με άλλα λόγια: Είσαστε επιεικώς ασήμαντοι.

Είναι με αυτήν την έννοια, θαρρώ, που ο Καλλίγνωτος, παρά τον όρκο του αντιμετωπίζει τελικά την «τάλαινα» (ταλαίπωρη)  Ιωνίδα η οποία, μεταφράζοντας ελεύθερα το Αγγλικό κείμενο, «δεν υπολογίζεται και δεν κατατάσσεται».

Μετά τα ανωτέρω κατέληξα στην πιο κάτω μετάφραση του επιγράμματος:

Ορκίστηκε ο Καλλίγνωτος στην Ιωνίδα ότι ποτέ δεν θα έχει καλύτερον από εκείνην μήτε εραστή, μήτε ερωμένη. Ορκίστηκε. Αλλά, αλήθεια το λένε, οι όρκοι των ερωτευμένων δεν μπορούν να φτάσουν στα αυτιά των αθανάτων. Τώρα αυτός μεν φλέγεται για έναν άντρα, για την δε ταλαίπωρη κοπέλα, όπως και για τους Μεγαρείς, ούτε λόγος ούτε αριθμός.

Προβληματίστηκα στο να μεταφράσω το «φίλος, φίλη» σαν «εραστής, ερωμένη» αλλά, ευτυχώς, όπως εκ των υστέρων διαπίστωσα, στο είκοσι τόμων Λεξικό Της Ελληνικής Γλώσσας του Παπύρου το «φίλος» έχει και την έννοια «εραστής».

Όσο για την κατάληξη του επιγράμματος, μετά από τα όσα διάβασα και αναφέρω για τους Μεγαρείς, προτίμησα μια απλή μετάφραση από το να αυθαιρέτως, τελικά, επινοήσω (όπως κάποιοι άλλοι, καλή τους ώρα).

«Περί Όρκων», ο τίτλος της παρούσας εγγραφής και ως τα τώρα μιλήσαμε για έναν (τον όρκο του Καλλίγνωτου στην Ιωνίδα). Ας δούμε, λοιπόν, και τον δεύτερο.

Τις μέρες αυτές διαβάζω το βιβλίο «EDGAR ALLAN POE 21 ΙΣΤΟΡΙΕΣ και «ΤΟ ΚΟΡΑΚΙ»». Βιβλίο του εκδοτικού οίκου «ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ» (ISBN: 978-960-566-328-5) σε μετάφραση της Κατερίνας Σχινά (θυμηθείτε παρακαλώ ότι είναι η μεταφράστρια και του «Καλοί Άνθρωποι Σε Σκοτεινούς Καιρούς» για το οποίο μιλήσαμε εδώ).  

Ανάμεσα στα διηγήματα, της ενότητας «ΦΑΝΤΑΣΤΙΚΟ» του βιβλίου και αυτό με τον τίτλο «ΕΛΕΟΝΟΡΑ» το τέλος του οποίου μου έκανε εντύπωση. Πρόκειται για το:

"Sleep in peace! -- for the Spirit of Love reigneth and ruleth, and, in taking to thy passionate heart her who is Ermengarde, thou art absolved, for reasons which shall be made known to thee in Heaven, of thy vows unto Eleonora."

Ή, σε μετάφραση της Κατερίνας Σχινά (ως και τα αποσπάσματα του διηγήματος που θα ακολουθήσουν):

«Κοιμήσου εν ειρήνη! – γιατί το Πνεύμα της Αγάπης κυβερνά και βασιλεύει. Κλείνοντας μέσα στην παθιασμένη σου καρδιά εκείνη που τη λένε Ερμενγάνδη, έχεις αποδεσμευτεί, για λόγους που θα μάθεις πια στους Ουρανούς, από τους όρκους που έδωσες στην Ελεονόρα».

Η Αγάπη, λοιπόν, αυτή που σε κάνει, απελπισμένος όντας, να ορκίζεσαι η Αγάπη και πάλι είναι αυτή που σου δίνει την ευκαιρία να λυτρωθείς από τα βαριά δεσμά του όρκου.

Γιατί είναι εξαιρετικά βαρύ το:

Και τότε, εκεί, ρίχτηκα στα πόδια της Ελεονόρας και ορκίστηκα, σ’ εκείνη και στους Ουρανούς, ότι ποτέ δεν θα δενόμουν με τα δεσμά του γάμου με καμιά κόρη της Γής – ότι με κανέναν τρόπο δεν θα πρόδιδα την προσφιλή της μνήμη, ή την ανάμνηση της αφοσιωμένης της στοργής, με την οποία με είχε ευλογήσει. . . . Και ζήτησα από Εκείνον και από εκείνην, την αγία των Ηλυσίων Πεδίων, αν παρέβαινα την υπόσχεσή μου, να επιπέσει επί της κεφαλής μου μια κατάρα, μια τιμωρία φρικτή, που η υπερβολή της δεν μου επιτρέπει να την καταγράψω.

Να ανατρέπεται από το:

. . . γιατί είχε έρθει από μακρινή, πολύ μακρινή και άγνωστη χώρα μια νέα που στην ομορφιά της η ρίψασπις καρδιά μου αμέσως παραδόθηκε, κι έτσι γονάτισα χωρίς καμιάν αντίσταση μπρος στα πόδια της, με την πιο φλογερή, την πιο χαμερπή ερωτική λατρεία.

και όμως, στο όνομα της Αγάπης, να συγχωρείται, και να αφήνεται να ευτυχήσει, ο επίορκος.

Μοιάζει, λοιπόν, να στάθηκε τυχερή η Ερμενγάνδη όσο άτυχες στάθηκαν η Ιωνίδα και η Ελεονόρα. . .

Να είσαστε Καλά!

Ένα κλικ μακριά η Μαίρη Αλεξοπούλου τραγουδά «Αυτό Είναι Αγάπη». Η επιλογή μετά από την μεταφορά του από βινύλιο σε mp3 που μου έδωσε την ευκαιρία να το ξαναθυμηθώ και να εκτιμήσω τα «γυρίσματα» της Αλεξοπούλου. . .:



03/06/2017

Τετάρτη, 31 Μαΐου 2017

1112. «Δρόμος Χωρίς Γυρισμό»

Ολοκλήρωσα, την 28 Μαΐου 2017, τη μεταφορά του περιεχομένου δίσκων LP βινυλίου στον Η/Υ μου (σε μορφή mp3 και με τη διαδικασία που αναλυτικά παρουσίασα στην προηγούμενη εγγραφή).

Εχθές και προχθές (30 και 29 Μαΐου 2017) συνέχισα με τη μεταφορά του περιεχομένου μικρών δίσκων βινυλίου (45 στροφών ανά λεπτό) στον Η/Υ με την ίδια ακριβώς διαδικασία. Μέχρι τώρα έχω μεταφέρει 49 τραγούδια και συνεχίζω.

Μεταφέρω μόνο τα τραγούδια που δεν έχω σε CD (ή σε κάποια LP για τα οποία έχω ήδη κάνει τη σχετική διαδικασία) με την προϋπόθεση ότι η ανάγνωσή τους, με τη βελόνα του pick-up, έχει μια στοιχειώδη ηχητική ποιότητα.

Μεταφέρω επίσης τραγούδια από δισκάκια που έχουν συναισθηματική αξία για εμένα ανεξάρτητα από το αν τα έχω ήδη σε CD ή mp3 (π.χ. το δισκάκι της HARVEST HARG 1503 με τα τραγούδια “Speed King” και “Black Night”, με τους Deep Purple).

Ανάμεσα σε αυτά τα δισκάκια υπάρχουν και κάποια τα οποία θεωρώ ότι είναι, πιθανότατα, σπάνια όπως π.χ. το δισκάκι της Melody MGF 1025 με τα τραγούδια “NUITS MOSCOVITES” και “VOLGA”  με τον SANIA POUSTYLNIKOFF, την μπαλαλάικα του και το συγκρότημα του.

Ανάμεσα, λοιπόν, στα τραγούδια που μετέφερα προχθές ήταν και αυτό που έδωσε τον τίτλο στην παρούσα εγγραφή. Το τραγούδι «Δρόμος Χωρίς Γυρισμό» από την ομώνυμη τηλεοπτική σειρά, του 1973, στην τότε ΥΕΝΕΔ, σε μουσική του Ηλία Παπακώστα και στίχους του Π. Σμυρναίου. Ένα όμορφο, κατά τη γνώμη μου, τραγούδι στο οποίο τραγουδά ο συγχωρεμένος Δημήτρης Ζευγάς (1946-1980).

Το δισκάκι είναι το Zodiac ZS 8330 (του 1974) και ο τίτλος του τραγουδιού αναφέρεται σαν «ΔΡΟΜΟ ΧΩΡΙΣ ΓΥΡΙΣΜΟ» (προφανώς αβλεψία στο «Δρόμο» αντί «Δρόμος»). Στην άλλη πλευρά του δίσκου υπάρχει το «Τα Μάτια Σου Κυρά Μου» με τους ίδιους συντελεστές και από την τηλεοπτική σειρά «Δρόμος Χωρίς Γυρισμό» και πάλι.

Να είσαστε Καλά,
Καλό Ιούνιο.

Ένα κλικ μακριά «Δρόμος Χωρίς Γυρισμό», βεβαίως:


31/05/2017